انواع مشکلات ستون فقرات و همه چیز درباره آن

انواع مشکلات ستون فقرات، می توانند زندگی فرد را تحت تاثیر قرار دهند. برخی از مشکلاتی که در ستون فقرات افراد ایجاد می شوند، کم خطر بوده و بعضی دیگر از آن ها می توانند بسیار خطرناک باشند. هر بیماری ستون فقرات بسته به شدت و علت بروز، ممکن است با درد، کاهش انعطاف پذیری و یا حتی اختلال در حرکت همراه باشد. طبق تحقیقات انجام شده، حدود ۸۰٪ افراد در طول زندگی خود کمردرد را تجربه می کنند. البته در بسیاری از موارد، درد ستون فقرات با کمی مراقبت و اصلاح سبک زندگی بهبود یافته و نیازی به درمان های پزشکی و یا جراحی نیست. با این حال، برخی از مشکلات ستون فقرات، زندگی فرد را مختل کرده و به درمان های پزشکی نیاز پیدا می کنند.

فتق دیسک، تنگی کانال نخاعی، آرتریت، اسکولیوز (انحراف ستون فقرات) و همچنین دژنراتیو دیسک را می توان به عنوان شایع ترین بیماری های ستون فقرات معرفی کرد. تشخیص به موقع و استفاده از روش های درمانی مناسب، سبب شده تا علائم کاهش یافته و عملکرد ستون فقرات بهبود یابد.

ستون فقرات چیست؟

قبل از آن که با انواع مشکلات ستون فقرات آشنا شویم، خوب است که ستون فقرات (Spine)را بهتر بشناسیم. ستون فقرات در حقیقت یک ساختار استخوانی در بدن می باشد که از ۳۳ مهره تشکیل شده و انعطاف پذیر است. ستون مهره ای نقش بسیار مهمی در حفظ تعادل و محافظت از نخاع ایفا می کند.

مهره ها (Vertebrae)در ستون فقرات شامل مهره های گردنی، پشتی، خاجی، کمری و دنبالچه ای می شوند. مهره های موجود در ستون فقرات، با استفاده از دیسک ها از هم جدا شده و به حرکت بدن کمک می کنند. ستون مهره ها نه تنها حالت ایستایی بدن را حفظ کرده، بلکه با مراقبت از نخاع، به سیستم عصبی نیز کمک می کند تا عملکرد مناسب تری از خود نشان دهد.

گاهی اوقات فرد به دلیل افزایش سن، آسیب فیزیکی، بیماری های مادرزادی و یا حتی قرار گرفتن در شرایط نامناسب، با بیماری های ستون فقرات مواجه می شود. دیسک کمر، تنگی کانال نخاعی و یا انحراف ستون فقرات از شایع ترین مشکلات ستون فقرات هستند که ممکن است فرد با آن مواجه شود.

آناتومی ستون فقرات به چه شکل است؟

با شناخت آناتومی ستون فقرات، بهتر می توان با انواع مشکلات ستون فقرات آشنا شد. حالت کلی، ستون فقرات دارای ۳۳ مهره می باشد که بر روی هم قرار گرفته اند. بالاترین قسمت ستون فقرات را بخش گردنی تشکیل می دهد که در ناحیه گردن قرار گرفته اند. در بخش بعدی، یکسری مهره ها پایین گردن و بالاتر از قسمت میانی کمر قرار گرفته اند که با نام مهره سینه ای معرفی می شوند.

مهره های کمری قسمت بعدی ستون فقرات را تشکیل می دهند که قسمت پایین کمر قرار دارند. آخرین بخش مهره ای در ستون فقرات مهره های خاجی هستند که بین لگن و مهره کمری قرار می گیرند. در ستون فقرات، علاوه بر مهره ها دیسک بین مهره ای (Intervertebral Disc)نیز وجود دارد. دیسک محکم مهره ها را در کنار هم نگه داشته و مانند یک ضربه گیر عمل می کند.

هر کدام از دیسک ها یک هسته ژله ای مانند دارند که با استفاده از یک حلقه بیرونی احاطه شده اند. علاوه بر همه این ها، در ستون فقرات زائده ای نیز وجود دارد که عضلات، تاندون ها و لیگامنت ها را به هم متصل می کند.

 اهمیت سلامت ستون فقرات

ستون فقرات یکی از قسمت های بسیار مهم و حیاتی در بدن محسوب می شود که در حفظ ساختار بدن نقش اساسی دارد. ستون مهره ها همچنین در حرکت بدن و حفاظت از کانال نخاعی  (Spinal Canal) نیز وظایف مهمی بر عهده دارد. با استفاده از ستون مهره ها امکان حرکت، خم و راست شدن و چرخش بدن فراهم می شود و فرد می تواند فعالیت های روزمره خود را انجام دهد.

ستون فقرات به دلیل محافظت از نخاع  (Spinal Cord)، حتی می تواند در نحوه عملکرد سیستم عصبی بدن نیز بسیار موثر باشد. هر گونه بی توجهی به مهره ها و یا بروز آسیب، می تواند انواع مشکلات ستون فقرات را به همراه داشته باشد. با بروز بیماری های ناحیه ستون مهره ها، کیفیت زندگی فرد کاهش پیدا کرده و ممکن است توانایی انجام فعالیت های روزانه را نیز از دست بدهد.

درد های مزمن در ناحیه ستون فقرات، حتی ممکن است روح و روان فرد را تحت تاثیر قرار داده و منجر به افسردگی و یا اضطراب شود. به همین دلیل، سلامت ستون فقرات اهمیت زیادی داشته و می تواند به کاهش درد ها و در نتیجه، بهبود کیفیت زندگی فرد کمک کند.

انواع مشکلات ستون فقرات کدامند؟

ستون فقرات ممکن است با مشکلات مختلفی مواجه شود. در ادامه، انواع مشکلات ستون فقرات که جزو بیماری های پرخطر و دردناک هستند را معرفی می کنیم.

۱. انحراف ستون فقرات

در حالت کلی، ستون مهره ها باید انحنای طبیعی داشته باشد. گاهی اوقات ستون فقرات قوس غیرطبیعی پیدا کرده و شکل مناسبی ندارد. لوردوز، کیفوز و اسکولیوز از شایع ترین بیماری های انحراف ستون فقرات هستند. در مواردی که این انحرافات شدید باشند یا باعث درد و مشکلات حرکتی شوند، جراحی ستون فقرات با پلاتین به‌عنوان یک روش درمانی موثر به کار می‌رود تا ستون فقرات را تثبیت کرده و قوس طبیعی آن را بازگرداند.

۲. دیسک کمر

گاهی اوقات دیسک های موجود در ستون فقرات از جای خود خارج شده و سبب بروز مشکل و دیسک کمر می شود. در هر بخشی از ستون مهره ها، این احتمال وجود دارد که دیسک حرکت کرده و در جای نامناسبی قرار گیرد.

۳. کیست ستون فقرات

برخی مواقع، در داخل ستون فقرات یک حفره ایجاد شده و بعد از مدتی با غشا پوشیده می شود. درون حفره ایجاد شده بین مهره ها با مایعی مانند خون و یا مایع نخاعی پر شده و ممکن است با درد، بی حسی و یا مورمور شدن همراه باشد.

۴. روماتیسم ستون فقرات

روماتیسم ستون فقرات، سبب التهاب مهره ها شده و در نهایت درد و یا محدودیت حرکتی را به همراه دارد. با شدید شدن بیماری روماتیسم ستون فقرات، ممکن قسمت هایی مانند شانه ها، زانو و یا حتی باسن را نیز درگیر کند.

۵. آرتروز ستون فقرات

در شرایطی که غضروف درون دیسک های گردن از کار بیافتد، آرتروز بروز می کند. درد در ناحیه دست و پاها از مهم ترین علائم بروز آرتروز ستون فقرات است.

۶. تنگی کانال نخاعی

مشکل تنگی کانال نخاعی اغلب در افراد بالای ۵۰ سال بروز می کند که اغلب با فشار در اعصاب و درد در ناحیه ستون فقرات همراه است.

۷. شکستگی مهره ها

برخی از ضربه ها به دلیل شدت بالا، می توانند سبب شکستگی مهره ها در ستون فقرات شوند. شکستن مهره ها در بیش تر موارد با درد زیادی همراه بوده و فرد باید فورا تحت درمان قرار گیرد.

 ۸. تومور در ستون فقرات

برخی از افراد، با مشکل تومور در ستون فقرات مواجه می شوند. این تومورها ممکن است بر استخوان و مهره ها اثر گذاشته و یا این که بخش نخاعی را درگیر کنند. تومورها بر نخاع و ریشه عصبی (Nerve Root) فشار وارد کرده و مشکلات زیادی به وجود می آورند و با جراحی تومور نخاع درمان می‌‎شود.

۹. دیسک گردن

گاهی اوقات دیسک در ناحیه گردن تحت فشار قرار گرفته و یا این که بیرون می زند. بیماری دیسک گردن که یکی از انواع مشکلات ستون فقرات محسوب می شود، ممکن است با درد و ناراحتی های زیادی همراه باشد.

علائم مشکلات ستون فقرات چیست؟

انواع مشکلات ستون فقرات ممکن است با علائم و نشانه های مختلفی همراه باشند. شدت و نوع علائم به بخش آسیب دیده، شدت و وخامت بیماری بستگی دارد. این که اعصاب نخاعی بخش آسیب دیده، به کدام اندام ها عصب دهی می کند نیز در علائم مشکلات ستون فقرات موثر است. در حالت کلی می توان گفت که نشانه های بروز بیماری و مشکلات در ستون مهره ها، عبارتند از:

• خم شدن کتف و یا شانه ها به صورت غیر طبیعی
• کمردرد های ناگهانی و یا تکرار شونده
• گردن درد های همراه با سوزش
• عملکرد نامناسب مثانه و یا روده
• حالت تهوع
• پا درد
• دست درد
• گرفتگی عضلات کمر
• قرار گرفتن یکی از شانه ها بالاتر از شانه ی دیگر
• ضعف و بی حسی در بازو ها
• احساس گز گز و یا ضعف در پاها
• عفونت نخاع

علت بیماری های ستون فقرات چیست؟

بیماری های ستون مهره ها می توانند به دلایل مختلفی در فرد بروز کنند. علم پزشکی، یکسری علت ها را معرفی می کند که در بروز انواع مشکلات ستون فقرات بسیار موثر هستند. شایع ترین دلایل به وجود آمدن مشکل و بیماری در ستون مهره ها، عبارتند از:

• رشد غیر طبیعی بعد از تولد
• کهولت سن و سائیدگی مهره ها
• آسیب به ستون فقرات در اثر انجام حرکات ورزشی
• آلودگی با تومورها
• آسیب به ستون فقرات در اثر ضربه و فشار

راه تشخیص مشکلات ستون فقرات چیست؟

متخصصین و پزشکان ارتوپد، بعد از مواجه با انواع مشکلات ستون فقرات، به دنبال علت اصلی بروز بیماری هستند. اولین قدم این است که از سوابق خانوادگی بیمار مطلع شوند. در مرحله بعد، معاینه فیزیکی انجام شده و در نهایت نیز از تست های آزمایشگاهی استفاده می کنند. رایج ترین و بهترین تست هایی که برای تشخیص بیماری ستون فقرات انجام می شوند، عبارتند از:

• تصویربرداری با اشعه ایکس:
  در این تست، اشعه ایکس را از بدن عبور می دهند تا از بافت استخوانی تصویربرداری کند.
• MRI:
  این تست بر خلاف تصویربرداری با اشعه ایکس عمل کرده و از بافت های نرم مانند دیسک ها و اعصاب تصویر تهیه می کند.
• سی تی اسکن:
  پزشکان برای آن که ساختار استخوان ها را با جزئیات مشاهده کنند، از سی تی اسکن استفاده می کنند. در این تکنیک، با استفاده از اشعه ایکس تصویربرداری کرده و با کمک کامپیوترها همه چیز را به خوبی تجزیه و تحلیل می کنند.
• الکترومایوگرافی:
  گاهی اوقات برای تعیین علت بیماری از تست فعالیت الکتریکی ریشه اعصاب استفاده می شود.

روش های درمان مشکلات ستون فقرات چیست؟

انتخاب روش درمانی مناسب برای رفع انواع مشکلات ستون فقرات با توجه به نوع و شدت بیماری انجام می شود. در اغلب موارد که بیماری زیاد حاد نباشد، درمان های غیر جراحی موثر واقع شده و مشکل به وجود آمده در ستون فقرات برطرف می شود. بهترین و موثرترین روش های درمانی که برای رفع مشکلات ستون مهره ها استفاده می شوند، عبارتند از:

• استفاده کردن از کمپرس آب سرد و یا گرم
• انجام فعالیت های اصلاحی توصیه شده توسط فیزیوتراپ
• فیزیوتراپی
• انجام ورزش ها برای تقویت عضلات کمر و شکمی
• درمان سرطان ها با شیمی درمانی، پرتودرمانی و یا جراحی تومورها
• جایگزینی دیسک از طریق جراحی
• باز کردن کانال نخاعی و یا اتصال مهره ها با کمک جراحی و روش هایی مانند درمان تنگی کانال نخاع با طب سنتی.
• تزریق کورتیکواستروئیدها برای کاهش درد
• مصرف داروهای ضد التهاب و کاهش دهنده درد

چگونه از آسیب ستون فقرات پیشگیری کنیم؟

ستون فقرات یک بخش بسیار مهم در بدن بوده و در عین حال ساختار ظریف و حساسی دارد. از این رو، بهتر است که با رعایت چند نکته ساده از بروز انواع مشکلات ستون فقرات جلوگیری کرد تا بدن درد و ناراحتی های کم تری را تجربه کند. در نظر گرفتن چند نکته مهم و در عین حال ساده در سبک زندگی، می تواند تا حد زیادی از بروز بسیاری از مشکلات کمر و گردن جلوگیری کند. برخی از این راهکارهای موثر و کاربردی عبارتند از:

• حفظ وضعیت صحیح بدن
  دقت داشته باشید که بدن به هنگام نشستن پشت میز شکل خاصی داشته باشد.ستون فقرات باید صاف و شانه ها رها باشند. برای نشستن، از صندلی مناسب با پشتی حمایت کننده و میز در ارتفاع استاندارد استفاده شود تا فشار کم تری به ناحیه کمر وارد شود.
• بلند کردن صحیح اجسام
  برای بلند کردن اجسام از روی زمین باید زانو ها را خم کنید و از این طریق به زمین نزدیک تر شوید. خم کردن کمر کاملا اشتباه بوده و سبب بروز مشکلات ستون فقرات می شود.
• ورزش منظم و تقویت عضلات
  بسیاری از متخصصین معتقد هستند که برای جلوگیری از بروز انواع مشکلات ستون فقرات، بهتر است که از ورزش هایی مانند پیاده روی، شنا و یا یوگا استفاده شود. با انجام این ورزش ها، عضلات شکم و کمر تقویت شده و از بروز بیماری ها در ناحیه ستون مهره ها جلوگیری می شود.
•   حفظ وزن مناسب
  دقت داشته باشید که یک راهکار مهم برای جلوگیری از بروز بیماری در ناحیه ستون فقرات، حفظ وزن بدن می باشد. اضافه وزن باعث افزایش فشار روی ستون فقرات شده و مشکلات مختلفی را به وجود می آورد.
• استفاده از تشک و بالش استاندارد
  برای خواب و استراحت باید از تشک و بالش استاندارد استفاده کنید که بیش از حد نرم و یا خیلی سفت نباشد.
• پرهیز از نشستن طولانی مدت
  نشستن های طولانی مدت به خصوص پشت لپ تاپ و کامپیوتر، می تواند فشار مضاعفی به ستون فقرات وارد کند. برای رفع خستگی و جلوگیری از فشار، باید هر ۳۰ تا ۶۰ دقیقه استراحت کرده و کمی حرکت کنید.

با رعایت این موارد، می توانید از بروز مشکلات ستون فقرات جلوگیری کرده و زندگی سالم تری را تجربه کنید.

عوامل افزایش دهنده ی احتمال بیماری های ستون فقرات کدامند؟

پس از آن که با دلایل بروز انواع مشکلات ستون فقرات آشنا شدیم، خوب است عواملی را بشناسیم که احتمال به وجود آمدن بیماری های ستون مهره ها را افزایش می دهند.

• اضافه وزن و چاقی
• بلند کردن وسایل به روش نامناسب و غیر استاندارد
• بد نشستن
• فعالیت شدید بدنی
• سبک زندگی ناسالم مانند استعمال دخانیات
• کمبود کلسیم در بدن
• بروز بیماری های تیروئیدی
• ابتلا به روماتیسم مفصلی

نتیجه گیری

ستون فقرات به عنوان محور اصلی بدن عمل کرده و نقش حیاتی در حرکت، تعادل و حمایت از اندام های حیاتی ایفا می کند. هرگونه اختلال در عملکرد ستون مهره ها، می تواند کیفیت زندگی فرد را به شدت تحت تأثیر قرار دهد. شناخت به موقع علائم مشکلات ستون فقرات، مراجعه به پزشک متخصص و استفاده از روش های درمانی مناسب می تواند مانع پیشرفت بیماری شده و دوره درمانی را کوتاه تر کند.

از سوی دیگر، بسیاری از مشکلات ستون فقرات با رعایت یکسری موارد مانند اصلاح سبک زندگی، ورزش منظم و مراقبت از وضعیت بدنی در هنگام نشستن، ایستادن و بلند کردن اجسام قابل پیشگیری و کنترل هستند. درمان های نوین نیز شرایطی فراهم می کنند تا فرد به جراحی نیاز نداشته باشد و سریع تر به زندگی عادی بازگردد.

سوالات متداول انحراه ستون فقرات

1. شایع ترین علت کمردرد و مشکلات ستون فقرات چیست؟
   شایع ترین علل، شامل دیسک کمر، آرتروز مهره ها، گرفتگی عضلات، وضعیت نادرست بدن، و گاهی بیماری های التهابی یا توموری می باشد.
2. آیا انواع مشکلات ستون فقرات نیاز به جراحی دارند؟
   خیر. بیش از ۸۰٪ موارد با درمان های غیرجراحی مانند دارو، فیزیوتراپی، تزریق و تغییر سبک زندگی بهبود می یابند. جراحی تنها زمانی توصیه می شود که درمان های غیرجراحی مؤثر نباشد.
3. دیسک کمر و دیسک گردن چه تفاوتی دارند؟
   هر دو به بیرون زدگی یا پارگی دیسک بین مهره ای اشاره دارند، اما در ناحیه کمر معمولاً با درد سیاتیک و در ناحیه گردن با درد شانه و بازو همراه می شوند.
4. آیا ورزش برای دیسک کمر یا گردن ضرر دارد؟
   ورزش های سنگین یا ورزش هایی با فشار مستقیم روی ستون فقرات می تواند مضر باشد، اما ورزش های اصلاحی و تمرینات کششی تحت نظر پزشک و فیزیوتراپیست نه تنها مضر نیستند بلکه برای بهبود توصیه می شوند.
5. آیا کمردرد همیشه به دلیل دیسک است؟
   خیر. علل بسیاری از جمله گرفتگی عضلانی، التهاب مفاصل فاست، تنگی کانال نخاعی و مشکلات لگن یا کلیه می توانند باعث کمردرد شوند.
6. چه اقداماتی برای پیشگیری از مشکلات ستون فقرات مفید است؟
   حفظ وزن مناسب، ورزش منظم، نشستن و ایستادن صحیح، استفاده از تشک مناسب و پرهیز از برداشتن اجسام سنگین به شکل نادرست اقداماتی برای پیشگیری از مشکلات ستون فقرات هستند.
7. آیا پوکی استخوان بر ستون فقرات اثر می گذارد؟
   بله. پوکی استخوان می تواند منجر به شکستگی های مهره ای و کاهش قد یا درد مزمن شود. درمان به موقع و مصرف داروهای تقویتی ضروری است.