عفونت واژن در بارداری معمولاً با تشخیص درست و درمان مناسب قابل کنترل است و هر ترشح یا خارش، به معنای خطر برای جنین نیست. با این حال، برخی عفونت‌ها مانند واژینوز باکتریایی و تریکوموناس با عوارض بارداری ارتباط دارند و باید به‌موقع بررسی شوند. انتخاب دارو به علت عفونت و شرایط بارداری بستگی دارد؛ بنابراین، حتی کرم یا شیاف واژینال را پس از مشورت با پزشک مصرف کنید.
اگر ترشحاتتان بیشتر شده یا هنگام ادرار احساس سوزش دارید، احتمالاً هم نگران علت این تغییر هستید و هم تأثیر دارو بر جنین. نخست باید ترشح طبیعی بارداری را از عفونت و نشت مایع آمنیوتیک جدا کرد؛ درمان این وضعیت‌ها یکسان نیست. در این مقاله توضیح می‌دهیم کدام نشانه‌ها نیاز به بررسی دارند، چه داروهایی در شرایط مشخص قابل استفادهاند و چه زمانی باید بدون انتظار برای نوبت عادی، با تیم بارداری تماس بگیرید.
چرا عفونت واژن در بارداری شایع‌تر است؟
تغییرات هورمونی بارداری می‌توانند تعادل میکروارگانیسم‌های واژن را تغییر دهند و زمینه رشد بیش‌ازحد قارچ را فراهم کنند. افزایش خون‌رسانی و تغییرات بافتی نیز در این دوران رخ می‌دهند. به همین دلیل، عفونت قارچی در بارداری شایع‌تر میشود؛ اما نباید هر ناراحتی تناسلی را قارچی دانست یا همه عفونت‌ها را نتیجه بارداری تلقی کرد.
واژن به طور طبیعی محیطی اسیدی دارد. نقش pH در انواع عفونت متفاوت است: در عفونت قارچی، pH معمولاً در محدوده طبیعی باقی می‌ماند، در حالی که در واژینوز باکتریایی اغلب بالاتر است. بنابراین، این تصور که «در بارداری pH همیشه بالا می‌رود و عفونت ایجاد می‌کند» دقیق نیست. اندازه‌گیری pH نیز به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیست. برای آشنایی بیشتر با تفاوت عفونت قارچی و باکتریایی واژن، می‌توانید علائم، روش‌های تشخیص و درمان هرکدام را به‌صورت جداگانه بررسی کنید
مصرف بعضی آنتی‌بیوتیک‌ها، دیابت و استفاده از دوش واژینال نیز می‌توانند در بروز یا تشدید مشکلات نقش داشته باشند. سابقه مصرف دارو و بیماری‌های زمینه‌ای را هنگام ویزیت بیان کنید؛ این اطلاعات ممکن است انتخاب آزمایش یا درمان را تغییر دهند.
از طرف دیگر، افزایش ترشح در بارداری اغلب طبیعی است. ترشح سالم معمولاً رقیق، شفاف یا سفید شیری است و بوی ناخوشایند ندارد. اگر افزایش ترشح با خارش، درد، سوزش ادرار یا تغییر بوی واضح همراه شود، بهتر است بررسی شوید. مقدار ترشح به‌تنهایی نوع عفونت یا شدت آن را نشان نمی‌دهد.
انواع عفونتهای واژن در بارداری
عفونتهای قارچی، واژینوز باکتریایی و تریکوموناس از علت‌های مهم علائم واژینال هستند. کلامیدیا و سوزاک نیز می‌توانند با ترشح همراه شوند، اما معمولاً دهانه رحم را درگیر می‌کنند و از نظر محل درگیری، دقیقاً معادل واژینیت نیستند. شباهت نشانه‌ها باعث میشود تشخیص صرفاً از روی رنگ یا غلظت ترشح قابل اعتماد نباشد. شناخت علائم عفونت باکتریایی واژن به تشخیص بهتر این وضعیت و تمایز آن از سایر عفونتهای واژینال کمک می‌کند.
|
نوع عفونت |
علائم احتمالی | نگرانی مرتبط با بارداری | درمان رایج با تجویز پزشک |
| عفونت قارچی واژن | خارش، قرمزی، سوزش و ترشح سفید غلیظ؛ معمولاً بدون بوی واضح | عمدتاً ناراحتی مادر؛ شواهدی برای آسیب جنین ندارد. |
ضدقارچ آزولی موضعی یا واژینال |
|
واژینوز باکتریایی |
ترشح رقیق سفید یا خاکستری و بوی شبیه ماهی؛ گاهی بدون علامت | ارتباط با پارگی زودرس پرده‌ها و زایمان زودرس | آنتی‌بیوتیک مناسب مانند مترونیدازول یا کلیندامایسین |
| تریکوموناس | ترشح غیرمعمول، گاهی زرد یا سبز، بو، تحریک یا سوزش؛ ممکن است بی‌علامت باشد | ارتباط با برخی پیامدهای نامطلوب بارداری |
درمان خوراکی ضدانگل و رسیدگی به شریک |
|
کلامیدیا یا سوزاک |
اغلب بی‌علامت؛ گاهی ترشح، سوزش ادرار یا خونریزی غیرمعمول | خطر انتقال به نوزاد و نیاز به مراقبت اختصاصی |
آنتی‌بیوتیک متناسب با عامل عفونت و بارداری |
نشانه‌های جدول برای شناخت احتمال‌ها هستند و جای آزمایش را نمی‌گیرند. برای مثال، خارش شدید همراه ترشح سفید می‌تواند با عفونت قارچی سازگار باشد، اما التهاب ناشی از مواد شوینده یا هم‌زمانی چند مشکل نیز ممکن است مطرح باشد. واژینوز باکتریایی می‌تواند باعث ایجاد بوی شبیه ماهی شود؛ برای بررسی دقیق‌تر علت بوی بد واژن باید علائم همراه و نتیجه آزمایش‌ها نیز در نظر گرفته شوند.
پزشک ممکن است بر اساس شرح‌حال و معاینه، نمونه ترشحات را برای بررسی میکروسکوپی یا آزمایش مناسب بگیرد. کشت واژینال در همه موارد لازم نیست؛ در موارد عودکننده، مقاوم یا نامشخص، بررسی تکمیلی می‌تواند کمک‌کننده باشد. اگر احتمال عفونت مقاربتی وجود داشته باشد، آزمایش اختصاصی درخواست میشود.
استرپتوکوک گروه B یا GBS موضوع جداگانه‌ای است. وجود این باکتری معمولاً علامتی ایجاد نمی‌کند و مثبت‌شدن غربالگری آن، لزوماً به معنای عفونت عامل خارش یا ترشح نیست. نتیجه غربالگری برای تصمیم درباره پیشگیری از عفونت نوزاد اهمیت دارد و باید طبق برنامه مراقبت بارداری پیگیری شود.
خطر برای جنین و زایمان
خطر عفونت واژن در بارداری به عامل عفونت، وجود علائم، وضعیت پرده‌های جنینی و شرایط مادر بستگی دارد. تشخیص یک عفونت به این معنا نیست که جنین حتماً آسیب دیده است. همچنین، شدت خارش یا مقدار ترشح نمی‌تواند به‌تنهایی احتمال عارضه بارداری را مشخص کند.
عفونت قارچی معمول واژن
طبق اطلاعات NHS، شواهدی وجود ندارد که برفک معمول واژینال به جنین داخل رحم آسیب برساند. مشکل اصلی اغلب خارش و التهاب مادر است. انتقال قارچ هنگام تولد ممکن است رخ دهد، اما این موضوع با آسیب جنینی یا سقط یکسان نیست.
عفونت قارچی واژن یکی از مشکلات شایع در دوران بارداری است که معمولاً با خارش، التهاب و ترشحات غیرطبیعی همراه میشود.
درمان مناسب برای رفع علائم همچنان اهمیت دارد.
واژینوز باکتریایی در بارداری
این وضعیت با پیامدهایی مانند پارگی زودرس پرده‌ها، زایمان زودرس و برخی عفونتهای مرتبط با بارداری ارتباط دارد. به همین دلیل، درمان زنان باردار علامت‌دار توصیه میشود.
با این حال، درمان واژینوز به معنای تضمین پیشگیری از زایمان زودرس نیست؛ رابطه میان عفونت، درمان و پیامد بارداری پیچیده‌تر است.
تریکوموناس و عفونتهای مقاربتی
تریکوموناس با پارگی زودرس پرده‌ها و زایمان زودرس ارتباط دارد. کلامیدیا و سوزاک نیز به‌دلیل خطر انتقال به نوزاد و پیامدهای اختصاصی خود، نیازمند تشخیص و درمان‌اند.
در این موارد، رسیدگی به شریک جنسی می‌تواند بخشی از جلوگیری از ابتلای مجدد باشد.
درباره «عفونت واژن و سقط» نمی‌توان یک حکم کلی داد. وجود ترشح غیرعادی به‌تنهایی نشانه سقط نیست و خطر همه عفونت‌ها یکسان نیست. خونریزی یا درد شکم باید مستقل از حدس درباره عفونت بررسی شود؛ نسبت‌دادن این علائم به قارچ و شروع خوددرمانی می‌تواند ارزیابی علت اصلی را عقب بیندازد.
غربالگری نیز برای هر عفونت برنامه متفاوتی دارد. برای نمونه، غربالگری روتین واژینوز باکتریایی در تمام زنان باردار بدون علامت، صرفاً با هدف جلوگیری از زایمان زودرس، توصیه عمومی CDC نیست. سابقه زایمان زودرس یا سایر عوامل خطر را مطرح کنید تا برنامه مراقبت فردی تعیین شود.
داروها و شیاف‌های مجاز در بارداری
عبارت «داروی مجاز» به معنای مناسب‌بودن آن برای هر نوع ترشح یا هر زن باردار نیست. نام دارو، شکل مصرف، علت تجویز و شرایط فرد باید با هم بررسی شوند. دارویی که برای قارچ مناسب است، ممکن است هیچ اثری بر عفونت باکتریایی یا انگلی نداشته باشد.
کلوتریمازول و سایر آزول‌های موضعی
برای درمان عفونت قارچی در بارداری، داروهای آزولی موضعی یا واژینال از گزینه‌های توصیه شده هستند. CDC برای این دوران دوره هفت‌روزه درمان موضعی را توصیه می‌کند؛ نوع فرآورده و دستور مصرف باید توسط پزشک تعیین شود.
دوره کوتاهی را که پیش از بارداری استفاده میکردید، خودسرانه تکرار نکنید.
شیاف کلوتریمازول
یکی از شکل‌های درمان واژینال قارچ است. کلوتریمازول در منابع تخصصی داروهای بارداری، گزینه‌ای قابل استفاده محسوب میشود و مصرف تجویزشده آن معمولاً به پایش اضافه جنین نیاز ندارد.
با این حال، اگر تشخیص نامشخص است یا علائم پس از درمان باقی مانده‌اند، تکرار شیاف جای بررسی مجدد را نمی‌گیرد.
فلوکونازول خوراکی
برای درمان معمول عفونت قارچی واژن در بارداری توصیه نمی‌شود. اگر بدون اطلاع از بارداری آن را مصرف کرده‌اید، نام دارو، مقدار و زمان مصرف را به پزشک اطلاع دهید. مصرف اتفاقی به معنای وقوع قطعی آسیب نیست؛ تصمیم درباره ارزیابی بعدی باید بر اساس جزئیات مواجهه گرفته شود.
مترونیدازول
این دارو برای بعضی عفونتهای باکتریایی و انگلی کاربرد دارد و ضدقارچ نیست. داده‌های موجود، مصرف مناسب آن را در بارداری کم‌خطر ارزیابی می‌کنند.
اگر پزشک آن را تجویز کرده است، صرف ترس از نام آنتی‌بیوتیک یا عبور دارو از جفت، دلیل مناسبی برای کنارگذاشتن درمان نیست؛ نگرانی خود را با تجویزکننده مطرح کنید.
در شیاف مترونیدازول باید نام و شکل دقیق فرآورده بررسی شود. ژل، قرص واژینال و داروی خوراکی را نمی‌توان خودسرانه جایگزین یکدیگر کرد. در تریکوموناس، ژل واژینال مترونیدازول جایگزین مناسب درمان خوراکی نیست. بنابراین، واژینال‌بودن یک دارو به‌تنهایی نشان‌دهنده کافی‌بودن درمان یا مناسب‌بودن آن در بارداری نیست.
کلیندامایسین و درمان عفونتهای مقاربتی
کلیندامایسین نیز در بعضی موارد واژینوز باکتریایی مطرح است. برای کلامیدیا و سوزاک، درمان اختصاصی متفاوتی لازم میشود.
انتخاب دارو را به نتیجه بررسی بسپارید و نسخه فرد دیگری را استفاده نکنید؛ بارداری، حساسیت دارویی و نوع عفونت بر تصمیم اثر دارند.
چه کارهایی را نباید انجام دهیم؟
مهم‌ترین خطا، درمان همه علائم با یک شیاف تکراری است. حتی اگر قبلاً عفونت قارچی داشته‌اید، علت خارش یا سوزش فعلی الزاماً همان نیست. خوددرمانی می‌تواند علائم را موقتاً تغییر دهد و تشخیص مشکل اصلی را به تأخیر بیندازد.
- دوش واژینال انجام ندهید. شست‌وشوی داخل واژن می‌تواند تعادل طبیعی آن را مختل کند.
- مواد خانگی یا گیاهی را داخل واژن قرار ندهید. سیر، ماست، سرکه و محلول‌های نامشخص، جای درمان اثبات‌شده را نمی‌گیرند و ممکن است بافت را تحریک کنند.
- داروی باقی‌مانده از قبل مصرف نکنید. مناسب‌بودن دارو در گذشته، ایمنی و اثربخشی آن در بارداری فعلی را ثابت نمی‌کند.
- درمان تجویزشده را با بهترشدن علائم قطع نکنید. اگر عارضه یا نگرانی دارید، با پزشک تماس بگیرید.
- با عود علائم، دوره‌های دارویی را پشت‌سرهم تکرار نکنید. ممکن است به نمونه‌گیری یا تغییر تشخیص نیاز باشد.
برای مراقبت روزمره، شست‌وشوی ملایم ناحیه خارجی و پرهیز از محصولات معطر کافی است. لباس زیر نخی و آزاد می‌تواند به کاهش تحریک کمک کند، اما درمان عفونت محسوب نمی‌شود. اگر مصرف داروی واژینال برایتان دشوار است، درباره روش استفاده از همان فرآورده راهنمایی بگیرید؛ دستور همه محصولات یکسان نیست.
چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کرد؟
در بارداری، بعضی علائم ممکن است فراتر از عفونت محدود واژن باشند. خروج مایع آبکی، خونریزی یا درد شکم را نباید با آزمودن یک شیاف در خانه مدیریت کرد. زمان مراجعه را بر اساس مجموعه علائم تعیین کنید.
در موارد زیر فوراً با تیم بارداری یا اورژانس زنان تماس بگیرید:
- خروج ناگهانی یا ادامهدار مایع آبکی و خیس‌شدن مکرر لباس.
- خونریزی واژینال.
- تب یا لرز، به‌ویژه همراه با درد شکم یا ترشح بدبو.
- درد شدید یا مداوم شکم، انقباض‌های منظم یا بدحالی.
- کاهش یا تغییر نگران‌کننده حرکات جنین، پس از زمانی که حرکات معمول او را می‌شناسید.
در صورت احتمال نشت مایع آمنیوتیک، منتظر بو گرفتن ترشح یا شروع درد نمانید. تشخیص ممکن است به شرح‌حال، معاینه با اسپکولوم و آزمایش مایع نیاز داشته باشد. سونوگرافی گاهی برای بررسی میزان مایع اطراف جنین کمک‌کننده است، اما به‌تنهایی جای ارزیابی بالینی را نمی‌گیرد.
خارش، سوزش یا ترشح بدبو بدون علائم هشدار نیز باید به پزشک یا ماما اطلاع داده شود، اما هر مورد الزاماً اورژانسی نیست. برای مراجعه، هفته بارداری، زمان شروع علائم، داروهای مصرف‌شده و وجود درد یا آبریزش را مشخص کنید. این اطلاعات به انتخاب مسیر مناسب درمان عفونتهای زنان در بارداری کمک می‌کنند.
کلام پایانی
عفونت واژن در بارداری یک تشخیص واحد نیست و درمان آن باید با علت علائم هماهنگ باشد. ترشح طبیعی، عفونت قارچی، واژینوز و نشت مایع آمنیوتیک به اقدام‌های متفاوتی نیاز دارند.
از مصرف خودسرانه دارو پرهیز کنید، نگرانی درباره ایمنی درمان را با پزشک مطرح کنید و در صورت خونریزی، تب، درد شکم یا آبریزش، ارزیابی را عقب نیندازید.
سوالات متداول
- آیا عفونت قارچی در بارداری به جنین آسیب میزند؟
عفونت قارچی معمول واژن عمدتاً باعث خارش و ناراحتی مادر میشود و شواهدی برای آسیب آن به جنین داخل رحم وجود ندارد. با این حال، تشخیص باید درست باشد؛ بعضی عفونتهای دیگر علائم مشابهی دارند. درمان مناسب بارداری را از پزشک دریافت کنید و علائم جدید یا ماندگار را گزارش دهید.
- آیا استفاده از شیاف در بارداری مجاز است؟
برخی فرآوردههای واژینال مانند کلوتریمازول برای علت مشخص قابل استفادهاند، اما همه شیافها مناسب نیستند. نام دقیق دارو، شکل فرآورده و دستور مصرف اهمیت دارد. دارویی را که پیش از بارداری استفاده میکردید، بدون مشورت تکرار نکنید؛ بهخصوص اگر خونریزی، درد یا احتمال نشت مایع دارید.
- ترشح در بارداری چه زمانی طبیعی است؟
افزایش ترشح رقیق، شفاف یا سفید شیری بدون بوی ناخوشایند، خارش و درد معمولاً طبیعی است. تغییر واضح بو یا رنگ، سوزش ادرار و تحریک نیاز به بررسی دارد. خروج مایع آبکی ادامهدار را صرفاً ترشح طبیعی فرض نکنید؛ برای رد نشت مایع آمنیوتیک با تیم بارداری تماس بگیرید.
- آیا عفونت واژن باعث زایمان زودرس میشود؟
برخی عفونت‌ها، از جمله واژینوز باکتریایی و تریکوموناس، با افزایش خطر زایمان زودرس ارتباط دارند؛ این رابطه به معنای وقوع حتمی نیست. خطر به شرایط بارداری و نوع عفونت بستگی دارد. تشخیص و درمان مناسب اهمیت دارد، اما نمی‌توان وعده داد که درمان، همه علل زایمان زودرس را برطرف می‌کند.
- آیا مترونیدازول در بارداری خطرناک است؟
مترونیدازول در صورت وجود دلیل پزشکی و تجویز مناسب، از گزینه‌های قابل استفاده در بارداری است. شکل خوراکی و واژینال همیشه جایگزین هم نیستند. دارو را خودسرانه شروع یا قطع نکنید و اگر درباره عوارض یا ضرورت آن تردید دارید، علت تجویز و گزینه‌های درمان را از پزشک بپرسید.
منابع:
- ACOG؛ سلامت واژن و ناحیه تناسلی خارجی
- ACOG؛ واژینیت
- NICE؛ مراقبت بارداری و ترشح واژینال علامت‌دار
- CDC؛ عفونت قارچی واژن و درمان در بارداری
- CDC؛ واژینوز باکتریایی
- CDC؛ تریکوموناس
- NHS؛ ترشحات واژن در بارداری
- NHS؛ عفونت قارچی در بارداری
- UKTIS/BUMPS؛ کلوتریمازول در بارداری
- UKTIS/BUMPS؛ مترونیدازول در بارداری
- RCOG؛ پارگی زودرس پرده‌های جنینی
