دیسک کمر: علل، علائم و بهترین روش‌های درمان

دیسک کمر به مشکلی در یکی از دیسک‌های نرم و غضروفی بین مهره‌های ستون فقرات اشاره دارد. این مهره‌ها همان استخوان‌هایی هستند که ستون فقرات را تشکیل می‌دهند. دیسک‌های ستون فقرات نقش ضربه‌گیر را دارند و بین هر دو مهره قرار گرفته‌اند.

دیسک ستون فقرات از یک هسته نرم و ژله‌ای به نام “هسته دیسک” تشکیل شده که با لایه‌ای خارجی و محکم به نام “آنولوس” احاطه شده است. وقتی مقداری از هسته دیسک از طریق یک پارگی در لایه خارجی خارج می‌شود، این مشکل را دیسک کمر یا هرنی دیسک می‌نامند. این وضعیت به دیسک لغزیده یا دیسک پاره شده نیز شناخته می‌شود.

دیسک کمر می‌تواند در هر بخشی از ستون فقرات اتفاق بیافتد، اما اغلب در قسمت پایین کمر رخ می‌دهد. بسته به محل دیسک، می‌تواند باعث درد، بی‌حسی یا ضعف در دست یا پا شود.

بسیاری از افراد مبتلا به دیسک کمر علائمی ندارند و در کسانی که علائم دارند، این علائم به مرور زمان بهبود می‌یابند. در بیشتر موارد نیاز به جراحی وجود ندارد.

علائم دیسک کمر

بیشتر دیسک‌های هرنی شده در ناحیه کمر رخ می‌دهند، اما ممکن است در گردن نیز ایجاد شوند. علائم آن بستگی به محل دیسک و فشاری که به عصب‌ها وارد می‌کند دارد. دیسک کمر اغلب فقط یک طرف بدن را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

• درد دست یا پا
  اگر مشکل دیسک شما در ناحیه کمر باشد، معمولاً درد را در ناحیه کمر، باسن، ران و ساق پا احساس می‌کنید. گاهی درد در بخشی از پا نیز گسترش می‌یابد. اگر دیسک در ناحیه گردن باشد، درد بیشتر در ناحیه شانه و دست حس می‌شود. ممکن است این درد با سرفه، عطسه یا حرکات خاصی از بدن تشدید شود و اغلب به صورت درد تیز یا سوزاننده توصیف می‌شود.
• ۲-بی‌حسی یا گزگز
  افرادی که دچار دیسک کمر هستند، اغلب در بخش‌هایی از بدن که عصب‌ها تحت فشار قرار گرفته‌اند، احساس بی‌حسی یا گزگز دارند.
• ۳-ضعف
  عضلات مرتبط با عصب‌های آسیب‌دیده ممکن است ضعیف شوند و این ضعف می‌تواند باعث اختلال در حرکت یا گرفتن اشیا شود.

اگر درد گردن یا کمر شما به دست یا پا انتشار پیدا کند، یا اگر همراه با بی‌حسی، گزگز یا ضعف باشد، باید به پزشک مراجعه کنید.

دلایل دیسک کمر

دیسک کمر بیشتر نتیجه فرسایش تدریجی مرتبط با پیری است که به آن “دژنراسیون دیسک” گفته می‌شود. با افزایش سن، دیسک‌ها انعطاف‌پذیری کمتری پیدا می‌کنند و ممکن است حتی با یک حرکت یا چرخش کوچک، دچار پارگی یا فتق شوند.

بیشتر افراد نمی‌توانند دقیقاً علت دیسک کمر خود را مشخص کنند. گاهی استفاده نادرست از عضلات کمر برای بلند کردن اجسام سنگین به جای استفاده از عضلات پا و ران باعث این مشکل می‌شود. چرخش و پیچ خوردن بدن هنگام بلند کردن اجسام نیز می‌تواند منجر به دیسک کمر شود. به ندرت، یک حادثه ناگهانی مثل سقوط یا ضربه به کمر باعث ایجاد دیسک کمر می‌شود.

عواملی که می‌توانند خطر ابتلا به دیسک کمر را افزایش دهند عبارت‌اند از:

• وزن: وزن اضافی بدن باعث افزایش فشار بر دیسک‌های ناحیه کمر می‌شود.
• شغل: افرادی که شغل‌های فیزیکی و پرزحمت دارند بیشتر در معرض مشکلات کمر قرار دارند. کارهایی مانند بلند کردن، کشیدن، هل دادن، خم شدن به طرفین و چرخاندن بدن می‌توانند خطر دیسک کمر را افزایش دهند.
• ژنتیک: برخی افراد به طور ژنتیکی مستعد ابتلا به دیسک کمر هستند.
• سیگار کشیدن: تصور می‌شود سیگار کشیدن باعث کاهش جریان اکسیژن به دیسک‌ها می‌شود و آنها را سریع‌تر تحلیل می‌برد.
• رانندگی مداوم: نشستن به مدت طولانی همراه با لرزش ناشی از موتور خودرو می‌تواند فشار اضافی به ستون فقرات وارد کند.
• بی‌تحرکی: عدم فعالیت بدنی منظم و کم‌تحرکی می‌تواند خطر دیسک کمر را افزایش دهد. تمرینات ورزشی منظم می‌تواند به جلوگیری از این مشکل کمک کند.

فوریت‌های پزشکی

ستون فقرات در بالای کمر به پایان می‌رسد، اما ادامه آن، که شامل ریشه‌های بلند عصب‌ها است و به نام “کودا اکوینا” (دم اسبی) شناخته می‌شود، از داخل کانال نخاعی عبور می‌کند.

در موارد نادر، فتق دیسک ممکن است کل کانال نخاعی، از جمله تمام عصب‌های کودا اکوینا را تحت فشار قرار دهد. در چنین مواقعی ممکن است جراحی فوری لازم باشد تا از ضعف دائمی یا فلج جلوگیری شود.

در صورت بروز شرایط زیر فوراً به پزشک مراجعه کنید:

• بدتر شدن علائم: اگر درد، بی‌حسی یا ضعف به حدی افزایش یابد که در فعالیت‌های روزمره شما اختلال ایجاد کند.
• اختلال در کنترل مثانه یا روده: سندروم کودا اکوینا می‌تواند باعث بی‌اختیاری ادرار یا مشکل در تخلیه مثانه شود.
• بی‌حسی ناحیه زین: از دست دادن تدریجی حس در ناحیه‌هایی که با زین تماس دارند، مانند داخل ران‌ها، پشت پاها و اطراف مقعد.

معاینات تشخیص دیسک کمر

در طول معاینه فیزیکی، پزشک کمر شما را از نظر حساسیت بررسی خواهد کرد. ممکن است از شما خواسته شود که دراز بکشید و پاهای خود را در حالت‌های مختلف حرکت دهید تا علت درد مشخص شود.

پزشک همچنین ممکن است یک معاینه عصبی انجام دهد تا موارد زیر را بررسی کند:

• رفلکس‌ها
• قدرت عضلات
• توانایی راه رفتن
• توانایی احساس لمس‌های ملایم، سوزن‌زدن یا لرزش

در بیشتر موارد، یک معاینه فیزیکی و تاریخچه پزشکی کافی است تا دیسک کمر تشخیص داده شود. اگر پزشک مشکوک به شرایط دیگری باشد یا بخواهد ببیند که کدام عصب‌ها تحت تأثیر قرار گرفته‌اند، ممکن است یکی یا چند آزمایش زیر را تجویز کند:

آزمایشات تصویربرداری

• اشعه ایکس: اشعه ایکس ساده نمی‌تواند دیسک هرنی‌شده را نشان دهد، اما می‌تواند سایر علل درد کمر مانند عفونت، تومور، مشکلات تنظیم ستون فقرات یا شکستگی استخوان را رد کند.
• سی‌تی اسکن: سی‌تی اسکن مجموعه‌ای از تصاویر اشعه ایکس از زوایای مختلف تهیه می‌کند و آن‌ها را ترکیب می‌کند تا تصاویر مقطعی از ستون فقرات و ساختارهای اطراف آن ایجاد کند.
• ام‌آر‌آی: امواج رادیویی و یک میدان مغناطیسی قوی برای ایجاد تصاویر از ساختارهای داخلی بدن استفاده می‌شوند. این آزمایش می‌تواند محل دقیق دیسک کمر را تایید کند و نشان دهد که کدام عصب‌ها تحت تأثیر قرار گرفته‌اند.
• میلوگرام: در این آزمایش، یک ماده رنگی به مایع نخاعی تزریق می‌شود و سپس سی‌تی اسکن انجام می‌شود. این آزمایش می‌تواند فشار بر نخاع یا عصب‌ها را که ناشی از دیسک کمر‌های متعدد یا شرایط دیگر است نشان دهد.

آزمایشات عصبی

مطالعات هدایت عصبی و الکترومیوگرافی (EMG) میزان حرکت تکانه‌های الکتریکی در بافت عصبی را اندازه‌گیری می‌کنند. این آزمایشات می‌توانند محل آسیب عصب را مشخص کنند.

• مطالعه هدایت عصبی: این آزمایش میزان حرکت تکانه‌های الکتریکی و عملکرد عصب‌ها و عضلات را از طریق الکترودهایی که روی پوست قرار می‌گیرند، اندازه‌گیری می‌کند. این مطالعه اندازه‌گیری می‌کند که تکانه‌های الکتریکی چگونه از عصب عبور می‌کنند وقتی جریان کوچکی از آن عبور می‌کند.
• الکترومیوگرافی (EMG): در این آزمایش، پزشک یک سوزن الکترود را از طریق پوست به داخل عضلات وارد می‌کند. این آزمایش فعالیت الکتریکی عضلات را در حالت استراحت و هنگام انقباض ارزیابی می‌کند.

درمان دیسک کمر

درمان‌های اولیه شامل تغییر فعالیت‌ها برای اجتناب از حرکاتی که باعث درد می‌شوند و مصرف داروهای مسکن است. این درمان‌ها در بیشتر افراد طی چند روز یا هفته علائم را تسکین می‌دهند دقت داشته باشید که این درمان ها حتما باید تحت نظارت پزشک مصرف شود.

۱.دارو درمانی

• مسکن‌ها: اگر درد شما خفیف تا متوسط باشد، پزشک ممکن است مسکن‌های بدون نسخه مانند استامینوفن ، ایبوپروفن، یا ناپروکسن سدیم را توصیه کند.
• داروهای عصبی: این داروها بر روی تکانه‌های عصبی اثر می‌گذارند و درد را کاهش می‌دهند. از جمله این داروها می‌توان به گاباپنتین، پره‌گابالین، دولوکستین، و ونلافاکسین  اشاره کرد.
• داروهای شل‌کننده عضلات: اگر دچار اسپاسم عضلانی هستید، پزشک ممکن است داروهای شل‌کننده عضلات تجویز کند. عوارض جانبی این داروها معمولاً خواب‌آلودگی و سرگیجه است.
• مواد افیونی: به دلیل عوارض جانبی مواد افیونی و احتمال اعتیاد، پزشکان اغلب از تجویز این داروها برای دیسک کمر پرهیز می‌کنند. اگر داروهای دیگر درد شما را تسکین ندهند، پزشک ممکن است به‌ طور موقت از این داروها استفاده کند. مانند کدئین یا ترکیب اکسی‌کودون و استامینوفن .

۲.فیزیوتراپی

تیم پزشکی ممکن است فیزیوتراپی را برای کمک به کاهش درد شما توصیه کند. فیزیوتراپیست‌ها می‌توانند تمریناتی را نشان دهند که برای کاهش درد ناشی از دیسک کمر طراحی شده‌اند.

۳.جراحی

افراد کمی نیاز به جراحی برای دیسک هرنی‌شده دارند. اگر درمان‌های محافظه‌کارانه بعد از شش هفته نتوانند علائم شما را بهبود بخشند، جراحی ممکن است یک گزینه باشد، به خصوص اگر همچنان موارد زیر را تجربه می‌کنید:

• درد کنترل ‌نشده
• بی‌حسی یا ضعف
• مشکل در ایستادن یا راه رفتن
• از دست دادن کنترل مثانه یا روده

در اکثر موارد، جراحان فقط بخش بیرون‌زده دیسک را برمی‌دارند. به ندرت ممکن است نیاز به برداشتن کل دیسک باشد که در این صورت مهره‌ها باید با استفاده از پیوند استخوان به هم جوش داده شوند. برای تسهیل روند جوش‌خوردن استخوان، که چندین ماه طول می‌کشد، ممکن است سخت‌افزارهای فلزی در ستون فقرات قرار داده شود. همچنین برای گرفتن نتایج بهتر استفاده از بهترین دارو برای جوش خوردن استخوان نیز توصیه میشود.

روش‌هایی برای بهبود روند درمان

برخی از روش‌های درمانی مکمل و جایگزین ممکن است به کاهش درد مزمن کمر کمک کنند. مثال‌هایی از این روش‌ها عبارت‌اند از:

• کایروپراکتیک: تنظیم ستون فقرات با استفاده از دست در افرادی که حداقل یک ماه دچار درد کمر هستند، تا حد متوسط مؤثر تشخیص داده شده است. به‌ندرت، درمان کایروپراکتیک گردن می‌تواند منجر به انواع خاصی از سکته‌ها شود.
• طب سوزنی: اگرچه نتایج معمولاً ملایم هستند، اما به نظر می‌رسد که طب سوزنی در کاهش درد مزمن کمر و گردن مؤثر است.
• ماساژ: این روش درمانی با استفاده از دست‌ها می‌تواند تسکین موقت برای افرادی که از درد مزمن کمر رنج می‌برند، فراهم کند.

در نهایت، اگرچه دیسک کمر می‌تواند باعث ناراحتی و اختلال در فعالیت‌های روزمره شود، اما با تشخیص زودهنگام و مراقبت‌های مناسب، اکثر افراد می‌توانند بدون نیاز به جراحی و با تغییراتی در سبک زندگی، به زندگی عادی بازگردند.