اگر رابطه محافظت نشده داشتهاید، شریک جنسی جدیدی دارید یا با علائمی مانند ترشح غیرطبیعی، زخم، تاول یا سوزش مواجه شده‌اید، ممکن است این سؤال برایتان پیش آمده باشد که چه آزمایشی و در چه زمانی باید انجام دهید. آزمایش بیماریهای مقاربتی یک آزمایش واحد نیست؛ بلکه بر اساس نوع عفونت و محل تماس جنسی میتواند شامل آزمایش خون، ادرار، سواب واژینال، حلق یا رکتوم باشد.
زمان انجام نیز اهمیت دارد، زیرا بعضی عفونتها بلافاصله پس از تماس در آزمایش قابل تشخیص نیستند. بنابراین انتخاب تست STD باید متناسب با نوع تماس، زمان گذشته از رابطه، علائم، سابقه واکسیناسیون، بارداری و عوامل خطر فرد انجام شود.
این مطلب با هدف افزایش آگاهی درباره غربالگری عفونتهای مقاربتی تهیه شده است و جایگزین ارزیابی پزشکی نیست. اگر به‌تازگی رابطه جنسی پرخطر داشتهاید، برای انجام آزمایش منتظر بروز علائم نمانید. در چنین شرایطی، مراجعه زودهنگام به پزشک اهمیت دارد؛ زیرا برخی اقدامات پیشگیرانه باید در فاصله زمانی مشخصی پس از تماس انجام شوند.
چه کسانی باید آزمایش بیماری مقاربتی بدهند؟
یکی از اشتباهات رایج این است که آزمایش STD فقط زمانی لازم است که زخم، ترشح، خارش یا سایر علائم تناسلی وجود داشته باشد. بسیاری از عفونتهای مقاربتی می‌توانند بدون علامت باشند و فرد بدون اینکه از عفونت خود اطلاع داشته باشد، آن را به شریک جنسی منتقل کند.
بنابراین آزمایش بیماری مقاربتی بدون علامت در افراد واجد شرایط میتواند بخش مهمی از مراقبت سلامت جنسی باشد.
CDC توصیه میکند همه زنان فعال از نظر جنسی که کمتر از ۲۵ سال دارند، سالانه از نظر کلامیدیا و سوزاک غربالگری شوند. در زنان ۲۵ سال و بالاتر نیز در صورت وجود عوامل خطر مانند شریک جنسی جدید، چند شریک جنسی یا داشتن شریکی که مبتلا به STI است، غربالگری سالانه کلامیدیا و سوزاک توصیه می‌شود.
انجام آزمایش بیماری های مقاربتی همچنین در شرایط زیر اهمیت بیشتری پیدا میکند:
- داشتن رابطه جنسی محافظت‌نشده؛
- شروع رابطه با شریک جنسی جدید؛
- داشتن چند شریک جنسی؛
- ابتلای شریک جنسی به یک عفونت مقاربتی؛
- مشاهده زخم، تاول، ترشح، درد هنگام ادرار یا علائم مشکوک دیگر؛
- سابقه ابتلا به یک STI ؛
- تماس جنسی دهانی یا مقعدی که ممکن است نیاز به نمونه‌گیری از حلق یا رکتوم ایجاد کند؛
- بارداری یا برنامه‌ریزی برای بارداری.
غربالگری در دوران بارداری اهمیت ویژه‌ای دارد CDC غربالگریHIV، سیفلیس، هپاتیت B و هپاتیت C را در اوایل بارداری توصیه میکند و بر اساس سن و عوامل خطر ممکن است آزمایش کلامیدیا، سوزاک و تکرار برخی آزمایش‌ها نیز ضروری باشد.
در نتیجه، نداشتن علامت به‌تنهایی دلیل مناسبی برای کنار گذاشتن تست نیست. نوع و تعداد آزمایش‌های موردنیاز باید بر اساس سابقه و ریسک واقعی فرد مشخص شود.
انواع آزمایش‌های STD
هیچ آزمایش واحدی وجود ندارد که تمام عفونتهای مقاربتی را هم‌زمان و با یک نمونه تشخیص دهد. اصطلاح آزمایش کامل STD ممکن است این تصور را ایجاد کند که با یک نمونه خون می‌توان همه بیماری‌ها را بررسی کرد، در حالی که روش تشخیص HIV با کلامیدیا، هرپس یا HPV یکسان نیست.
نوع نمونه میتواند خون، ادرار، سواب واژینال، دهانه رحم، حلق، رکتوم یا نمونه مستقیم از ضایعه باشد.
|
عفونت |
نمونه یا آزمایش رایج | نکته مهم |
|
HIV |
خون؛ آنتی‌ژن/آنتیبادی، آنتیبادی یا NAT |
زمان تشخیص به نوع تست بستگی دارد |
| سیفلیس | خون؛ تست‌های غیرترپونمایی و ترپونمایی |
تشخیص معمولاً با ترکیب دو نوع تست سرولوژیک انجام می‌شود |
|
هپاتیت B |
آزمایش خون |
پنل HBsAg، anti-HBs و total anti-HBc اطلاعات متفاوتی درباره عفونت و ایمنی می‌دهد |
|
هپاتیت C |
آنتیبادی HCV و در صورت لزوم HCV RNA |
مثبت بودن آنتیبادی به‌تنهایی وجود عفونت فعال را ثابت نمی‌کند |
|
کلامیدیا |
NAAT روی سواب یا ادرار | در زنان، سواب واژینال از نمونه‌های مناسب برای آزمایش NAAT است |
|
سوزاک |
NAAT؛ ادرار یا سواب از محل تماس |
بر اساس نوع رابطه ممکن است نمونه حلق یا رکتوم نیز لازم باشد |
| تریکوموناس | نمونه واژینال؛ تست مولکولی یا روش‌های آزمایشگاهی مناسب |
انتخاب تست به شرایط بیمار و امکانات آزمایشگاه بستگی دارد |
|
هرپس تناسلی |
NAAT/PCR یا کشت از ضایعه؛ در موارد منتخب سرولوژی اختصاصی نوع | وجود ضایعه فعال فرصت مناسبی برای نمونه‌گیری مستقیم ایجاد میکند |
| HPV | آزمایش HPV در چارچوب غربالگری دهانه رحم |
HPV بخشی از یک «پنل STD عمومی» برای تشخیص تمام عفونتهای مقاربتی نیست |
برای کلامیدیا، CDC آزمایش‌های NAAT (تست تقویت اسید نوکلئیک) را حساس‌ترین تست‌های توصیه شده برای نمونه‌های ادراری تناسلی معرفی میکند. در زنان، سواب واژینال و در مردان نمونه اولین بخش ادرار از نمونه‌های مناسب محسوب میشوند.
نوع تماس جنسی نیز اهمیت دارد. برای مثال اگر تماس دهانی یا مقعدی وجود داشته باشد، صرف آزمایش ادرار ممکن است تمام محل‌های احتمالی عفونت را بررسی نکند و پزشک میتواند نمونه‌گیری از حلق یا رکتوم را پیشنهاد کند.
در مورد هرپس تناسلی نیز آزمایش خون همیشه بهترین پاسخ به یک ضایعه تازه نیست. در فردی که تاول یا زخم فعال دارد، آزمایش مولکولی از خود ضایعه میتواند نقش مهمی در تشخیص داشته باشد.
چند وقت بعد از رابطه باید آزمایش داد؟
یک زمان واحد برای همه بیماریهای مقاربتی وجود ندارد. یکی از مهم‌ترین مفاهیم در تست STD «دوره پنجره» است؛ یعنی فاصله‌ای که ممکن است عفونت ایجاد شده باشد اما تست هنوز قادر به شناسایی آن نباشد. این دوره علاوه بر نوع عفونت، به نوع آزمایش نیز وابسته است.
بهترین نمونه آن HIV است. بر اساس اطلاعات CDC، در صورت عدم مصرف داروهای ضدرتروویروسی، مناسب ترین تست HIV به شرح ذیل است:
|
نوع تست HIV |
بازه‌ای که CDC برای قابلیت تشخیص معمول ذکر میکند |
|
NAT(تست نوکلئیک اسید) |
معمولاً ۱۰ تا ۳۳ روز پس از مواجهه |
| تست آزمایشگاهی آنتی‌ژن/آنتیبادی با خون وریدی |
معمولاً ۱۸ تا ۴۵ روز پس از مواجهه |
|
تست سریع آنتی‌ژن/آنتیبادی با خون انگشتی |
معمولاً ۱۸ تا ۹۰ روز پس از مواجهه |
|
تست آنتیبادی |
معمولاً ۲۳ تا ۹۰ روز پس از مواجهه |
بنابراین حتی برای یک عفونت مانند HIV، سؤال «چند روز بعد آزمایش بدهم؟» بدون دانستن نوع آزمایش پاسخ واحدی ندارد. نتیجه منفی پیش از پایان دوره پنجره تست مورد استفاده ممکن است نیازمند تکرار باشد.
برای هپاتیت C نیز نوع آزمایش تفاوت مهمی ایجاد میکند. CDC گزارش میکند RNA ویروس هپاتیت C معمولاً حدود ۱ تا ۲ هفته پس از تماس قابل شناسایی می‌شود، در حالی که قابل تشخیص شدن آنتیبادی HCV معمولاً حدود ۸ تا ۱۱ هفته زمان می‌برد. به همین دلیل در تماس اخیر، پزشک ممکن است به‌جای تکیه صرف بر آنتیبادی از آزمایش HCV RNA استفاده کند.
اما برای کلامیدیا، سوزاک، تریکوموناس و برخی عفونتهای دیگر، راهنمای CDC یک جدول عمومی و قطعی با عنوان Xروز بعد از هر رابطه ارائه نمی‌کند. در این موارد زمان آزمایش باید با توجه به تاریخ تماس، وجود علائم، محل تماس و نوع تست تعیین شود. ارائه یک عدد ثابت برای همه افراد میتواند گمراه‌کننده باشد.
در مورد سیفلیس نیز آزمایش خیلی زودهنگام میتواند مسئله‌ساز باشد؛ زیرا تست‌های سرولوژیک در مراحل اولیه ممکن است هنوز منفی باشند.CDC در برخی شرایط مشکوک به عفونت بسیار اولیه، تکرار تست غیرترپونمایی را ۲ تا ۴ هفته بعد توصیه میکند.
اگر تماس بسیار اخیر و پرخطر بوده است، برای رسیدن «روز مناسب آزمایش» صبر نکنید. ارزیابی زودهنگام پزشک ممکن است برای تصمیم‌گیری درباره اقدامات پیشگیرانه زمان‌حساس ضروری باشد.
پنل STD شامل چه چیزهایی است؟
اصطلاح پنل بیماریهای مقاربتی یک فهرست جهانی و ثابت ندارد. دو آزمایشگاه ممکن است هر دو از عنوان پنل STD استفاده کنند اما بیماریهای متفاوتی را در آن بگنجانند. بنابراین قبل از انجام آزمایش بهتر است دقیقاً مشخص شود چه عفونت‌هایی در پنل بررسی میشوند.
بسته به شرایط فرد، پزشک ممکن است آزمایش‌هایی برای HIV، سیفلیس، کلامیدیا، سوزاک، هپاتیت B، هپاتیت C یا تریکوموناس درخواست کند. هرپس و HPV شرایط متفاوتی دارند و نباید فرض کرد که به‌طور خودکار در هر پنلی وجود دارند. از آنجا که HPV انواع مختلفی دارد و برخی از گونه‌های آن می‌توانند با مشکلات جدی‌تری همراه باشند، آشنایی با ویروس HPV، راه‌های انتقال و روش‌های پیشگیری و درمان آن میتواند به درک بهتر این عفونت کمک کند.
در آزمایش STD زنان انتخاب نمونه اهمیت ویژه‌ای دارد. برای مثال بررسی کلامیدیا و سوزاک میتواند به نمونه واژینال نیاز داشته باشد، در حالی که HIV و سیفلیس عمدتاً از طریق آزمایش خون بررسی میشوند.
همچنین تماس دهانی یا مقعدی میتواند انتخاب محل نمونه‌گیری را تغییر دهد. فردی که فقط آزمایش ادرار انجام داده است نباید بدون بررسی نوع تماس نتیجه بگیرد که تمام محل‌های احتمالی عفونت ارزیابی شده‌اند. البته همه عفونتهای واژینال از طریق رابطه جنسی منتقل نمی‌شوند. برای مثال، واژینوز باکتریایی یکی از مشکلات شایع واژن است که آشنایی با علائم عفونت باکتریایی واژن به شناخت بهتر تغییرات ترشحات و بوی واژن کمک میکند.
بهترین پنل لزوماً پنلی نیست که بیشترین تعداد آزمایش را داشته باشد؛ بلکه پنلی است که بر اساس سن، جنس، آناتومی، نوع تماس، شریک یا شرکای جنسی، علائم، بارداری و سابقه پزشکی انتخاب شده باشد.
آمادگی و روند انجام آزمایش
برای بسیاری از آزمایش‌های رایج بیماریهای مقاربتی ناشتایی بخشی از آمادگی استاندارد نیست. با این حال، اگر آزمایشگاه هم‌زمان آزمایش‌های دیگری درخواست کرده یا دستور مشخصی داده است، همان دستور باید رعایت شود.
پیش از مراجعه، تاریخ تقریبی آخرین تماس پرخطر، نوع تماس جنسی، استفاده یا عدم استفاده از کاندوم، وجود علائم و سابقه STI را به خاطر داشته باشید. این اطلاعات به پزشک کمک میکند نوع آزمایش و محل نمونه‌گیری مناسب را انتخاب کند.
نمونه‌گیری ممکن است شامل خون‌گیری، نمونه ادرار یا سواب باشد. CDC تأکید میکند افرادی که رابطه دهانی یا مقعدی داشته‌اند باید درباره امکان آزمایش حلق و رکتوم با پزشک صحبت کنند.
در زنان، نمونه واژینال برای بعضی تست‌های NAAT اهمیت دارد و حتی در برخی شرایط نمونه میتواند توسط خود فرد در محیط درمانی جمع‌آوری شود. این موضوع ممکن است برای کسانی که درباره نمونه‌گیری نگرانی یا احساس خجالت دارند، تجربه آزمایش را ساده‌تر کند.
قاعدگی به‌طور خودکار به معنای ممنوع بودن تمام تست‌های STD نیست، زیرا روش‌های آزمایش متفاوت‌اند. اگر قرار است سواب یا نمونه تناسلی گرفته شود، بهتر است درباره شرایط همان آزمایش با مرکز نمونه‌گیری هماهنگ کنید؛ به‌خصوص اگر خونریزی شدید وجود دارد.
محرمانگی نیز برای بسیاری از افراد دغدغه مهمی است. مقررات مربوط به محرمانگی، گزارش بیماریهای قابل گزارش و دسترسی به پرونده پزشکی به کشور و مرکز درمانی بستگی دارد. اگر این موضوع برای شما مهم است، پیش از نمونه‌گیری درباره سیاست محرمانگی مرکز سؤال کنید.
تفسیر جواب و قدم بعدی
در تفسیر جواب تست STD سه واژه «منفی»، «مثبت» و «مشکوک» همیشه معنای ساده و یکسانی ندارند. نتیجه باید با نوع تست، زمان انجام، علائم و سابقه تماس تفسیر شود.
نتیجه منفی معمولاً یعنی نشانگر مورد بررسی در نمونه شناسایی نشده است. اما اگر آزمایش در دوره پنجره انجام شده باشد، منفی بودن نمی‌تواند همیشه عفونت اخیر را با اطمینان کنار بگذارد. نمونه روشن آن HIV است؛ CDC توصیه میکند اگر آزمایش پس از تماس احتمالی منفی بوده، پس از پایان دوره پنجره همان نوع تست، آزمایش تکرار شود.
نتیجه مثبت نیز در بعضی آزمایش‌ها نیازمند بررسی تکمیلی است. برای مثال، یک تست اولیه مثبت HIV با آزمایش‌های تکمیلی تأیید می‌شود.
در سیفلیس نیز اتکا به یک تست سرولوژیک به‌تنهایی کافی نیست. CDC برای تشخیص سرولوژیک، یک تست غیرترپونمایی (مانند PRP یاVSRL؛ برای غربالگری و پایش درمان) را با یک تست ترپونمایی (مانند ABS-FTA یا TPPA؛ برای تأیید ابتلا) ترکیب میکند.
هپاتیت C مثال دیگری از اهمیت تفسیر صحیح است. مثبت شدن آنتیبادی HCV نشان می‌دهد فرد در زمانی از زندگی با ویروس مواجه شده است، اما مشخص نمی‌کند که عفونت در حال حاضر فعال است. برای تعیین عفونت فعلی، HCV RNA بررسی می‌شود. آنتیبادی مثبت همراه با RNA منفی معمولاً به معنی نبود عفونت فعلی است.
در هپاتیت B نیز تفسیر بر اساس ترکیب نشانگرها انجام می‌شود. CDC برای غربالگری اولیه بزرگسالان «پنل سه‌گانه» شاملHBsAg ، anti-HBs و total anti-HBc را توصیه میکند؛ ترکیب این نتایج میتواند وضعیت عفونت، ایمنی ناشی از واکسن، عفونت قبلی یا حساس بودن فرد را مشخص کند.
اگر نتیجه مثبت شد، از خوددرمانی یا مصرف داروی شریک جنسی خودداری کنید. درمان به نوع عفونت وابسته است و در برخی بیماری‌ها ارزیابی و درمان شریک یا شرکای جنسی نیز اهمیت دارد. پزشک مشخص میکند چه افرادی باید مطلع، آزمایش یا درمان شوند و چه زمانی می‌توان رابطه جنسی را از سر گرفت.
برای بررسی تخصصی نتایج آزمایش STD زنان می‌توانید با بهترین دکتر زنان تهران مشورت کنید.
کلام پایانی
آزمایش بیماری های مقاربتی یک تست ثابت برای همه افراد نیست. نوع رابطه، زمان تماس، وجود یا نبود علائم، سن، بارداری و محل تماس تعیین می‌کنند که آزمایش خون، ادرار یا سواب و کدام تست مولکولی یا سرولوژیک مناسب‌تر است. مهم تر از همه، یک نتیجه منفی زودهنگام همیشه به معنای رد قطعی عفونت نیست.
اگر تماس پرخطر داشتهاید، به‌جای انتخاب خودسرانه یک «پنل کامل»، زمان و نوع آزمایش را با پزشک یا مرکز معتبر سلامت جنسی هماهنگ کنید.
سوالات متداول
- آیا آزمایش STD بدون علامت لازم است؟
بله، در برخی افراد. بسیاری از عفونتهای مقاربتی ممکن است بدون علامت باشند. سن، داشتن شریک جدید یا چند شریک، بارداری، نوع تماس و سابقه STI در تعیین نیاز به غربالگری مؤثرند. برای مثال CDC غربالگری سالانه کلامیدیا و سوزاک را برای تمام زنان فعال جنسی زیر ۲۵ سال توصیه میکند.
- آیا یک آزمایش همه بیماریهای مقاربتی را مشخص میکند؟
خیر. یک تست واحد برای تشخیص تمام STIها وجود ندارد. HIV و سیفلیس معمولاً با آزمایش خون بررسی میشوند، در حالی که کلامیدیا و سوزاک اغلب با NAAT روی ادرار یا سواب تشخیص داده میشوند. هرپس در صورت وجود ضایعه میتواند به نمونه مستقیم از ضایعه نیاز داشته باشد.
- چند روز بعد از رابطه آزمایش بیماریهای مقاربتی بدهیم؟
یک عدد برای همه عفونتها وجود ندارد. حتی برای HIV، دوره پنجره به نوع تست وابسته است؛ NAT معمولاً زودتر از تست آنتیبادی قادر به تشخیص است. اگر تماس اخیر داشتهاید، پزشک میتواند مشخص کند کدام آزمایش اکنون مناسب است و کدام آزمایش باید بعداً تکرار شود.
- اگر جواب آزمایش STD منفی باشد یعنی حتماً سالم هستیم؟
نه در همه شرایط. اگر آزمایش در زمان مناسب و با نمونه درست انجام شده باشد، نتیجه منفی ارزش زیادی دارد؛ اما آزمایش بسیار زودهنگام ممکن است عفونت تازه را شناسایی نکند. همچنین انجام آزمایش فقط برای چند بیماری به معنای بررسی تمام عفونتهای مقاربتی نیست.
- آزمایش STD چقدر طول می‌کشد؟
مدت آماده شدن جواب به نوع آزمایش و آزمایشگاه بستگی دارد. برخی تست‌های سریع در مدت کوتاهی نتیجه می‌دهند، در حالی که تست‌های آزمایشگاهی ممکن است چند روز زمان ببرند.CDC برای نمونه اشاره میکند تست سریع آنتی‌ژن/آنتیبادی HIV میتواند در ۳۰ دقیقه یا کمتر نتیجه داشته باشد.
- آیا در بارداری تست STD لازم است؟
بله، غربالگری برخی عفونتها بخشی مهم از مراقبت دوران بارداری است. CDC آزمایش HIV، سیفلیس، هپاتیت B و هپاتیت C را در اوایل بارداری توصیه میکند. بر اساس سن و عوامل خطر ممکن است بررسی کلامیدیا، سوزاک و تکرار بعضی آزمایش‌ها نیز لازم باشد.
منابع علمی:
- CDC — Getting Tested for STIs
- CDC — STI Screening Recommendations
- CDC — Sexually Transmitted Infections Treatment Guidelines
- CDC — Getting Tested for HIV
- CDC — Chlamydial Infections: STI Treatment Guidelines
- CDC — Syphilis: STI Treatment Guidelines و Laboratory Recommendations for Syphilis Testing
- CDC — Clinical Testing and Diagnosis for Hepatitis B
- CDC — Clinical Screening and Diagnosis for Hepatitis C
- World Health Organization — Sexually Transmitted Infections
