کم کاری تیروئید یکی از اختلالات غده تیروئید محسوب می شود. غده تیروئید یکی از غدد درون ریز بدن است که وظیفه تنظیم فعالیت های بدن را بر عهده دارد. در صورتی که بنا به دلایل مختلف این غده به خوبی عمل نکند بدن فرد دچار مشکلات زیادی می شود. دلایل مختلفی می تواند باعث ایجاد مشکل در غده تیروئید شود. از جمله این دلایل می توان به موارد ارثی یا آسیب دیدن غده تیروئید بر اثر ضربه اشاره نمود.
خوشبختانه بیماری تیروئید قابل درمان است و در بسیاری از مواقع با دارو درمانی می توان مشکل را حل کرد. مهم ترین نکته در مورد این بیماری این است که باید فرد فورا به پزشک متخصص مراجعه کند.
مراجعه دیر هنگام به پزشک سبب می شود تا در اثر مشکلات تیروئید، آسیب های مختلفی به بدن وارد شود. بنابراین در صورت مشکوک بودن به ابتلا به این بیماری باید فورا به پزشک مراجعه کنید. در این مقاله قصد داریم تا با بیماری کم کاری تیروئید، علامت های این بیماری و راه های درمان آن آشنا شویم. در ادامه با ما همراه باشید.
کم کاری تیروئید چیست؟
غده تیروئید یک غده پروانه شکل و کوچک است که در جلوی گردن قرار دارد و با ترشح هورمون به فعالیت و سوخت و ساز بدن کمک می کند. این غده وظایف مختلفی را در بدن برعهده دارد.
از جمله این وظایف می توان به تنظیم ضربان قلب و تنظیم دستگاه گوارش اشاره نمود. در صورتی که غده تیروئید به اندازه کافی هورمون تولید نکند شخص دچار کم کاری تیروئید شده است. کم کاری تیروئید می تواند در هر سنی رخ دهد ولی در زنان و افراد بالای ۶۰ سال بیش تر شایع است.
کمکاری تیروئید (Hypothyroidism) زمانی اتفاق میافتد که غده تیروئید که در جلوی گردن قرار دارد، هورمونهای تیروئید کافی تولید نمیکند. این هورمونها (T3 و T4) مسئول کنترل متابولیسم بدن و بسیاری از فرآیندهای حیاتی مانند دمای بدن، ضربان قلب، سطح انرژی و رشد سلولی هستند. زمانی که میزان این هورمونها کم باشد، بدن کندتر عمل میکند و ممکن است علائم مختلفی بروز کند.
تشخیص زودهنگام و درمان مناسب میتواند به بهبود کیفیت زندگی کمک کند و از بروز مشکلات جدیتر جلوگیری کند.
به نقل از Mayo Clinic: کمکاری تیروئید یا تیروئید کمفعال زمانی رخ میدهد که غده تیروئید شما هورمونهای ضروری را به اندازه کافی تولید نکند. این وضعیت میتواند منجر به بروز مجموعهای از علائم از جمله خستگی، افزایش وزن و حساسیت به سرما شود.
علائم کم کاری تیروئید
کم کاری تیروئید با علامت هایی همراه است. در صورت مشاهده این علامت ها باید فورا به پزشک متخصص مراجعه کنید. همان طور که گفته شد، کم کاری تیروئید می تواند منجر به مشکلات مهمی در دستگاه گوارش یا قلب شود. به همین علت ضرورت دارد تا در صورت مشکوک بودن فورا به پزشک مراجعه کرده و روند درمان خود را آغاز کنید. برخی از اصلی ترین علامت های کم کاری تیروئید عبارت اند از:
- احساس خستگی
- افزایش وزن
- یبوست
- درد در مفاصل
- ریزش مو
- شکنندگی ناخن ها
- افسردگی
- سرگیجه
- از دست دادن میل جنسی
- خارش و خشکی پوست
در صورتی که علائم بالا را مشاهده کردید لازم است تا در سریع ترین زمان ممکن به پزشک مراجعه کنید. پزشک با انجام آزمایش های لازم می تواند بیماری شما را تشخیص داده و روند درمان را آغاز کند.
کم کاری تیروئید در بانوان
همان طور که گفته شد، کم کاری تیروئید در خانم ها بیشتر شایع است. برخی از علامت ها وجود دارد که می تواند نشان دهنده کم کاری تیروئید در بانوان باشد. برخی از این علائم را می توان در موارد زیر بر شمرد:
- بی نظمی در سیکل قاعدگی
- عدم تخمک گذاری
- کیفیت ضعیف تخمک
- قطع قاعدگی
این علائم می تواند بیانگر کم کاری در تیروئید باشد و در صورت مشاهده حتما باید به پزشک متخصص مراجعه نمود.
تشخیص کمکاری تیروئید
برای تشخیص کمکاری تیروئید، پزشک معمولاً چند آزمایش خون انجام میدهد تا میزان هورمونهای تیروئید و هورمون تحریککننده تیروئید (TSH) را اندازهگیری کند. در کمکاری تیروئید، سطح هورمونهای T3 و T4 پایین است، در حالی که سطح TSH (هورمونی که غده هیپوفیز برای تحریک تیروئید تولید میکند) بالاتر از حد طبیعی است. در این جا به راه های تشخیص کم کاری تیرویید می پردازیم:
۱. پزشک و ارزیابی بالینی
اولین قدم در تشخیص کمکاری تیروئید، مراجعه به پزشک است. پزشک پس از شنیدن علائم و سابقه پزشکی شما، ممکن است برخی از علائم بالینی را نیز بررسی کند. در معاینه فیزیکی، ممکن است پزشک به موارد زیر توجه کند:
- اندازه غده تیروئید: پزشک با لمس ناحیه گردن ممکن است بررسی کند که آیا غده تیروئید بزرگتر از حالت طبیعی است یا نه. گاهی اوقات بزرگ شدن تیروئید (گواتر) ممکن است در افراد مبتلا به کمکاری تیروئید دیده شود.
- نرخ ضربان قلب: در کمکاری تیروئید، ضربان قلب معمولاً کندتر از حد معمول است.
- نشانههای پوست و مو: پزشک ممکن است تغییرات در پوست (خشکی و پوستهپوسته شدن) و مو (ریزش و نازک شدن) را بررسی کند.
- تستهای عصبی: پزشک ممکن است برخی از آزمونهای عصبی را برای ارزیابی ضعف عضلات، کاهش رفلکسها یا سایر علائم عصبی انجام دهد.
۲. آزمایشهای خون
آزمایشهای خون برای تشخیص کمکاری تیروئید بسیار حیاتی هستند و به پزشک کمک میکنند تا سطح هورمونهای تیروئید و هورمونهای مرتبط را اندازهگیری کند. مهمترین آزمایشها برای تشخیص کمکاری تیروئید عبارتند از:
- TSH (هورمون تحریککننده تیروئید): این هورمون توسط غده هیپوفیز تولید میشود و وظیفهاش تحریک غده تیروئید برای تولید هورمونهای تیروئید است. در افراد مبتلا به کمکاری تیروئید، سطح TSH بالا است، زیرا غده هیپوفیز سعی میکند غده تیروئید را تحریک کند تا هورمون بیشتری تولید کند.
- مقدار طبیعی TSH: معمولاً بین ۰.۴ تا ۴.۰ میلیواحد در لیتر (mU/L) است، ولی این مقدار ممکن است بسته به آزمایشگاه و شرایط فردی متفاوت باشد.
- مقدار بالا TSH: نشاندهنده کمکاری تیروئید است، زیرا هیپوفیز بیشتر TSH ترشح میکند تا غده تیروئید را تحریک کند.
- T4 آزاد (Free T4): این هورمون تیروئید نقش مهمی در تنظیم متابولیسم دارد. در افراد مبتلا به کمکاری تیروئید، میزان T4 معمولاً پایین است.
- مقدار طبیعی T4 آزاد: معمولاً بین ۰.۸ تا ۲.۰ نانوگرم در دسیلیتر (ng/dL) است.
- T3 آزاد (Free T3): T3 هم یکی دیگر از هورمونهای تیروئید است که در بدن به میزان کمتری نسبت به T4 وجود دارد. در کمکاری تیروئید، معمولاً سطح T3 نیز کاهش مییابد.
- مقدار طبیعی T3 آزاد: معمولاً بین ۲.۳ تا ۴.۲ پیکومول در لیتر (pmol/L) است.
- آنتیبادیهای تیروئید (در صورت شک به بیماری هاشیموتو): اگر پزشک به بیماری خودایمنی هاشیموتو مشکوک باشد، ممکن است آزمایشهایی برای اندازهگیری آنتیبادیهایی که علیه غده تیروئید تولید میشوند، درخواست کند. این آنتیبادیها میتوانند نشاندهنده وجود التهاب خودایمنی در غده تیروئید باشند.
- آنتیبادیهای ضد تیروئید (Anti-TPO): این آنتیبادیها در بیماری هاشیموتو مشاهده میشوند و میتوانند نشاندهنده آسیب به تیروئید باشند.
۳. آزمایشهای اضافی
در برخی موارد، پزشک ممکن است آزمایشهای اضافی درخواست کند تا دلیل دقیق کمکاری تیروئید را شناسایی کند یا وضعیت کلی بیمار را ارزیابی نماید. این آزمایشها ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- آزمایش سونوگرافی تیروئید: اگر پزشک شک کند که غده تیروئید بزرگ شده یا گواتر دارد، ممکن است سونوگرافی درخواست کند تا اندازه و وضعیت تیروئید را بررسی کند.
- بیوپسی تیروئید: اگر در سونوگرافی یا معاینه فیزیکی نواحی مشکوک یا گرههایی در تیروئید مشاهده شود، ممکن است بیوپسی از بافت تیروئید انجام شود تا بررسی شود که آیا گرهها خوشخیم هستند یا خیر.
ضرورت مراجعه به پزشک در درمان تیروئید
غده تیروئید نقش بسیار مهمی در فعالیت های بدن دارد. در صورتی که عملکرد این غده با اختلال رو به رو شود مشکلات زیادی برای فرد به وجود می آید.
از مشکلاتی که در اثر کم کاری تیروئید به وجود می آید می توان به موارد زیر اشاره نمود:
- مشکلات مربوط به حفظ تعادل: در صورتی که سطح هورمون تیروئید در بدن پایین باشد فرد در حفظ تعادل خود دچار مشکلات زیادی می شود.
- مشکلات قلبی: کم کاری تیروئید باعث می شود تا فرد در معرض انواع بیماری های قلبی قرار داشته باشد.
- ناباروری: کم کاری تیروئید مخصوصا در زنان می تواند باعث اخلال در روند تخمک گذاری شده و باعث ناباروری شخص شود.
- چاقی: کم کاری تیروئید باعث افزایش اشتها شخص شده و به دلیل کاهش متابولیسم فرد به چاقی مبتلا خواهد شد.
- مشکلات مربوط به سلامت روان: کم کاری تیروئید مشکلاتی در حافظه یا تمرکز نیز برای فرد ایجاد می کند. همچنین این بیماری می تواند منجر به افسردگی شود.
با توضیحات داده شده قطعا این موضوع روشن شده است که دلیل تاکید ما به مراجعه به پزشک متخصص در درمان کم کاری تیروئید چیست. پزشک می تواند با درمان به موقع این بیماری از بسیاری از عوارض آینده جلوگیری نماید.
دلایل کم کار شدن تیروئید چیست؟
دلایل مختلفی را می توان برای کم کاری تیروئید بر شمرد. برخی از اصلی ترین دلایل ایجاد مشکل در غده تیروئید عبارت اند از:
- بیماری های خود ایمنی
- کمبود ید در رژیم غذایی
- آسیب بیرونی به غده تیروئید
- مسائل ژنتیکی
- مصرف بیش از حد دارو های ضد تیروئید
- کمبود هورمون محرک غده تیروئید
همان طور که مشاهده کردید دلایل مختلفی می تواند باعث کم کاری تیروئید شود. پزشک متخصص می تواند در ابتدا با انجام معاینه و آزمایش های لازم، دلیل ابتلا به کم کاری تیروئید را پیدا کرده و سپس روند درمان شخص را آغاز کند.
انواع کم کاری تیروئید
بیماری کم کاری تیروئید را می توان به سه دسته تقسیم بندی نمود که در ادامه به آن اشاره می کنیم:
- کم کاری تیروئید مادر زادی: در این حالت، فرد از بدو تولد به این بیماری مبتلا است. اگر فرد سابقه خانوادگی ابتلا به این بیماری را داشته باشد باید به پزشک مراجعه نماید.
- کم کاری تیروئید خود ایمنی: گاهی غده تیروئید در اثر بیماری های خود ایمنی آسیب می بیند. در واقع بدن فرد به اشتباه و در اثر بیماری خود ایمنی، به غده تیروئید آسیب می زند.
- کم کاری تیروئید یاتروژنیک: در این حالت، غده تیروئید فرد در اثر ضربه آسیب می بیند و غده دیگر توانایی تولید هورمون را ندارد.
برای انواع بیماری های کم کاری تیروئید درمان هایی وجود دارد. مهم ترین نکته این است که برای درمان به پزشک متخصص مراجعه کنید. پزشک بر اساس شدت بیماری می تواند راه های درمان مختلفی را پیش روی شما بگذارد.
درمان کم کاری تیروئید
خوشبختانه برای درمان تیروئید راه های مختلفی وجود دارد. اصلی ترین راه درمان کم کاری تیروئید استفاده از دارو درمانی است که در ادامه به این دارو ها اشاره می کنیم.
۱. درمان کم کاری تیروئید با لووتیروکسین (Levothyroxine)
لووتیروکسین (Levothyroxine) اصلی ترین درمان کم کاری تیروئید است و پزشکان معمولا برای درمان، این دارو را تجویز می کنند. نکته ای که وجود دارد این است که میزان و دوز مصرف دارو حتما باید توسط پزشک مشخص شود.
پزشک با انجام آزمایش های دوره ای و بررسی وضعیت تیروئید شخص میزان و دوز مصرف دارو را تعیین می کند. به همین علت فرد لازم است تا هر چند مدت یک بار مجددا به پزشک مراجعه کرده تا مورد معاینه قرار گیرد.
۲. درمان کم کاری تیروئید با ید
همان طور که گفته شد، یکی از دلایل کم کار شدن تیروئید کمبود ید در بدن است. در برخی از مواقع پزشک می تواند مکمل های ید را برای فرد تجویز کند. توجه داشته باشید که برخی از افراد نسبت به ید حساسیت دارند به همین علت استفاده از مکمل های ید دار حتما باید با تجویز پزشک انجام شود.
راه های پیشگیری از ابتلا به کم کاری تیروئید
راه خاصی برای پیشگیری از ابتلا به این بیماری وجود ندارد. در اکثر مواقع بنا به دلایل ژنتیکی فرد به این بیماری دچار می شود. با این وجود برخی از افراد مثل زنان باردار می توانند با مشورت با پزشک متخصص میزان ید مصرفی خود را افزایش دهند تا از ابتلا به این بیماری دور بمانند.
سخن پایانی
به صورت کلی نمی توان از ابتلا به بیماری کم کاری تیروئید جلوگیری نمود ولی خبر خوب این است که عوارض این بیماری را می توان کاملا کنترل کرد. بنابراین در صورتی که علائم ابتلا به این بیماری را مشاهده کردید یا سابقه خانوادگی در این زمینه دارید لازم است تا به پزشک متخصص مراجعه کنید.
پزشک با انجام معاینه و آزمایش های لازم می تواند بیماری شما را تشخیص داده و با راه های مختلف درمان کند. امیدواریم مطالعه این مطلب برای شما مفید بوده باشد.
سوالات متداول کم کاری تیروئید
- آیا کم کاری تیروئید قابل درمان است؟
تیروئید کم کار درمان نمی شود ولی می توان با مصرف دارو عوارض آن را کامل درمان کرد. میزان و دوز مصرف قرص حتما باید توسط پزشک تعیین شود. - آیا رژیم خاصی برای درمان کم کاری تیروئید وجود دارد؟
افراد مبتلا به کم کاری تیروئید بهتر است از مصرف غذاهای قندی اجتناب کنند. همچنین مصرف غذاهای فست فودی، کیک و کلوچه نیز برای این افراد توصیه نمی شود. - آیا کم کاری تیروئید می تواند کامل درمان شود؟
در حدود ۶۰ درصد مواقع کم کاری تیروئید بعد از چند ماه درمان می شود. در باقی مواقع فرد باید برای تنظیم عملکرد غده تیروئید قرص مصرف کند. - آیا استرس می تواند باعث اختلال در غده تیروئید شود؟
بله. استرس می تواند باعث افزایش احتمال ابتلای شخص به تیروئید کم کار شود. بهتر است افرادی که استعداد ابتلا به این بیماری را دارند از فعالیت های استرس زا خودداری کنند.
منبع:
mayoclinic.org
