فرق فیبروم و کیست تخمدان: تفاوت‌ها و تشخیص صحیح برای درمان

فرق فیبروم و کیست تخمدان برای بسیاری از بانوان ناشناخته است. مهم‌ترین فرق بین این دو در نوع بافت است. کیست تخمدان، از مایع پر شده است و در برخی موارد نیز حاوی مواد جامد می‌باشد. اما فیبروم‌ها به ندرت به توده‌های سرطانی تبدیل می‌شوند و دارای بافت متراکمی می‌باشند.

محل رشد فیبروم با کیست متفاوت است. کیست تخمدان به صورت معمول روی دیواره خارجی ایجاد می‌شود، اما فیبروم‌ها روی دیواره خارجی، دیواره داخلی و داخل لایه عضلانی رحم نیز می‌توانند ظاهر شوند.

دلایل بروز کیست و فیبروم نیز متفاوت است. اگر در تخمدان‌ها ناهنجاری وجود داشته باشد، کیست ایجاد می‌شود. اما برای ایجاد فیبروم‌ها علت دقیقی مشخص نشده است. فرق کیست و فیبروم در ریسک فاکتورها و سن بروز نیز می‌باشد. در این مطلب علائم کیست و فیبروم را مورد بررسی قرار داده و نحوه درمان هر یک را بیان می‌کنیم.

کیست تخمدان چیست؟

در دو طرف رحم یک جفت غده بادامی وجود دارد. این غده‌ها با لوله‌های فالوپ به هم متصل شده‌اند، که به آنها تخمدان گفته می‌شود. تخمدان‌ها، وظیفه تولید هورمون‌هایی مثل استروژن و پروژسترون را برعهده دارند. کیست‌های تخمدان به علل متفاوتی به وجود می‌آیند، که علت آن در اکثر مواقع عدم تخمک گذاری می‌باشد. چون فولیکولی که تخمک ایجاد می‌کند، معمولاً پس از شروع عادت ماهیانه، در روز چهاردهم تخمک را آزاد می‌کند. اما اگر این اتفاق رخ ندهد، در داخل آن آب تجمع پیدا می‌کند و به کیست تبدیل می‌شود.

کیست تخمدان، کیسه‌ای است که از مایع پر شده است و روی تخمدان یا داخل آن رشد می‌کند. اندازه کیست‌ها متفاوت است. در بیشتر مواقع کیست تخمدان علائمی از خود نشان نمی‌دهد، اما در برخی مواقع دردناک بوده و یا سختی‌هایی را در دوران قاعدگی ایجاد می‌کند.

 دلایل ایجاد کیست تخمدان

عارضه کیست تخمدان در بیشتر مواقع به علت تغییرات طبیعی و تخمک گذاری در تخمدان‌ها ظاهر می‌شود، اما برخی از عوامل موجب می‌شوند خطر ابتلا به کیست تخمدان افزایش پیدا کند، که از مهمترین آنها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• مشکلات و اختلالات هورمونی: اختلالات هورمونی در رشد فولیکول می‌توانند مشکلاتی ایجاد کنند و موجب بروز کیست شوند.
• سابقه خانوادگی: بسیاری از بانوانی که به کیست تخمدان مبتلا می‌شوند، معمولاً سابقه خانوادگی دارند و به صورت ژنتیکی دچار این عارضه می‌گردند.
• عفونت شدید لگن: در صورتی که عفونت لگن به لوله‌های فالوپ یا تخمدان‌ها سرایت کند، احتمال بروز کیست تخمدان بسیار بیشتر خواهد شد.
• آندومتریوز: در این شرایط در تخمدان‌ها و خارج از رحم، بافتی مثل بافت داخلی رحم، رشد می‌کند و سبب ایجاد کیستی به نام آندومتریوز می‌شود.

علائم کیست تخمدان

فرق فیبروم و کیست تخمدان در علائم آنها نیز می‌باشد. کیست تخمدان تا زمانی که کوچک است، ممکن است نشانه و علائمی نداشته باشد. به همین علت اکثر افراد از آنها مطلع نمی‌شوند. اما وقتی اندازه آنها افزایش پیدا می‌کند، علائم زیر ظاهر می‌شوند:

• درد کمر و لگن
• احساس داشتن نفخ در بخش پایینی شکم
• داشتن قاعدگی دردناک
• رشد غیر معمول موهای زائد روی صورت
• جوش و آکنه‌های مقاوم
• داشتن درد در هنگام نزدیکی

فیبروم رحم چیست؟

توده‌های عضلانی غیر سرطانی که در رحم و در برخی مواقع در اطراف آن رشد می‌کنند، با نام فیبروم یا لیومیوم و میوم شناخته می‌شوند. این بیماری، معمولاً در دوران بارداری ایجاد می‌شود و فقط در مواقعی که علائم بسیار شدیدی ایجاد کند یا بیش از اندازه رشد کرده باشد، نیاز به درمان دارد.

فیبروم‌ها اندازه‌های متفاوتی دارند و ممکن است به حالت یک گره یا به صورت یک خوشه، رشد داشته باشند. اندازه برخی از فیبروم‌ها حتی امکان دارد به اندازه هندوانه نیز باشد. برای اینکه بتوانید علائم کیست و فیبروم را از هم تشخیص دهید، در ادامه علائم مختلفی که ممکن است با فیبروم تجربه نمایید را بیان می‌کنیم.

علائم فیبروم رحم

فرق فیبروم و کیست تخمدان، در علائم آنها نیز می‌باشد. علائم فیبروم به اندازه تومورها، محل فیبروم و تعداد آنها بستگی خواهد داشت. برای نمونه امکان دارد فیبروم رحمی موجب ایجاد  خونریزی بسیار شدید در دوران قاعدگی شود. اما اگر اندازه آن بسیار کوچک باشد، ممکن است علائمی نشان ندهد.

باید به این نکته توجه داشته باشید که فیبروم رحم به ندرت موجب به وجود آمدن دردهای جدی و ناگهانی می‌شود. در صورتی که هر یک از علائم فیبروم رحم را در خود دیدید، حتماً باید به پزشک متخصص زنان مراجعه نمایید. از علائم شایع فیبروم می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:

• پریود، همراه با خونریزی شدید خواهد بود.
• خونریزی و لکه بینی در بین دوره‌های قاعدگی ایجاد می‌شود.
• درد پریود افزایش پیدا می‌کند.
• پریود افراد، بیشتر از حد معمول طول می‌کشد.
• در هنگام پریود لخته‌های خون دفع می‌شود.
• در حین رابطه جنسی احساس درد خواهید داشت.
• در قسمت پایین شکم یا در داخل لگن فشار و احساس پری دارید.
• شکم بزرگتر می‌شود.
• تکرر ادرار پیدا می‌کنید.
• در تخلیه کامل مثانه و ادرار کردن، مشکل خواهید داشت.
• درد کمر ایجاد می‌شود.
• در ناحیه مقعد فشار به وجود می‌آید.
• ممکن است یبوست داشته باشید.
• ترشحات واژن افزایش پیدا می‌کند.

دلایل به وجود آمدن فیبروم رحم

دلیل به وجود آمدن فیبروم رحم به صورت دقیق مشخص نیست. اما برخی از علل را می‌توان در نظر گرفت که عبارت هستند از:

• سابقه خانوادگی و ژنتیک: اگر در بین اعضای خانواده فردی سابقه ابتلا به این عارضه وجود داشته باشد، احتمال بروز این بیماری بیشتر خواهد بود.
• تغییرات هورمونی: تولید هورمون تا قبل از دوران یائسگی توازن ندارد. به همین دلیل در خانم‌ها فیبروم‌های رحمی ایجاد می‌شوند.
• تولید پروژسترون کمتر: به اندازه هورمون استروژن، هورمون پروژسترون نیز دارای اهمیت است. به همین علت در صورتی که نسبت تولید آن کمتر باشد، احتمال ایجاد فیبروم رحمی بیشتر خواهد بود.
• چاقی: بانوانی که وزن اضافه دارند و چاق هستند، بیشتر در معرض ابتلا به فیبروم رحمی می‌باشند.
• رژیم غذایی نامناسب: مصرف قندهای مصنوعی، الکل، کربوهیدرات و محصولات فرآوری شده، موجب خواهند شد در رحم، فیبروم ایجاد شود.

از دیگر عواملی که سبب تشدید فیبروم رحمی می‌شوند، می‌توان به مواردی مانند قاعدگی زودرس و فشار خون بالا اشاره کرد.

فرق فیبروم و کیست

• از نظر محل رشد: فیبروم رحم معمولاً در لایه عضلانی ظاهر می‌شود، در حالی که کیست تخمدان معمولاً در تخمدان یا روی ایجاد می‌گردد.
• از نظر بافت: فیبروم رحم توموری محکم، متراکم و غیر سرطانی محسوب می‌شود، اما کیست‌های تخمدان کیسه‌های پر از مایعی هستند که در اکثر مواقع خوش خیم می‌باشند.
• دلیل ایجاد: فیبروم رحم مربوط به تغییرات هورمونی است، اما کیست تخمدان معمولاً مرتبط با چرخه قاعدگی می‌باشد.
• تفاوت در علائم: از علائم فیبروم رحم می‌توان به مواردی مانند نفخ شکم، درد لگن، مشکلات ادرار و قاعدگی اشاره کرد. اما کیست تخمدان دارای علائمی مثل درد شکم یک طرفه، نفخ شکم و درد لگن همراه است.
• درمان: بیمارانی که دچار عارضه فیبروم رحم شده‌اند، همیشه به درمان نیاز ندارند. اما ممکن است در بارداری تداخل ایجاد نماید. کیست‌های تخمدان در اکثر مواقع با گذشت زمان برطرف می‌شوند. اما ممکن است موجب پیچ خوردگی تخمدان یا ترکیدگی کیست شوند.

تشخیص کیست تخمدان

در ابتدا وقتی پزشک افراد را به صورت دقیق معاینه می‌کند، می‌تواند کیست تخمدان را به صورت توده بزرگ و غیرطبیعی تشخیص دهد. سپس برای تشخیص دقیق‌تر و تعیین نوع درمان آن از سی‌تی‌اسکن، سونوگرافی، آزمایش‌ها و ام آر آی استفاده می‌کند. روش‌های متداول تشخیص کیست تخمدان عبارتند از:

• سونوگرافی: برای تصویربرداری و تشخیص کیست تخمدان، در سونوگرافی از امواج اولتراسوند استفاده می‌شود. برای تشخیص کیست بهتر است از سونوگرافی واژینال کمک گرفته شود.
• ام‌آر‌آی: در صورتی که پزشک مشکوک به کیست بدخیم باشد، بیشتر از این روش استفاده می‌کند.
• سی‌تی‌اسکن: در مقایسه با سونوگرافی، سی‌تی‌اسکن نتایج دقیق‌تر و مشخص‌تری را به پزشک می‌دهد.

آگاهی و شناخت کامل علائم کیست و فیبروم موجب خواهد شد که تشخیص به صورت دقیق‌تر انجام شود. پیشنهاد می‌شود برای تشخیص بهتر حتماً به پزشک متخصص مراجعه نمایید.

درمان کیست تخمدان

درمان این بیماری با توجه به اندازه و نوع کیست متفاوت خواهد بود و به نظر پزشک متخصص شما بستگی دارد. اما درمان کیست تخمدان به صورت کلی با استفاده از جراحی یا دارو انجام می‌شود:

• دارو درمانی: برای درمان کیست تخمدان بهترین داروها، قرص‌های ضد بارداری و قرص‌های هورمونی می‌باشند. این قرص‌ها سبب تنظیم میزان ترشح هورمون‌ها می‌شوند و از ایجاد و رشد کیست‌های جدید جلوگیری می‌کنند. در برخی مواقع پزشکان متخصص برای بیماران آمپول پروژسترون را تجویز می‌کنند.
• لاپاراسکوپی: در این شیوه، بر روی شکم بیماران برش‌های کوچکی داده می‌شود و کیست را به کمک لاپاراسکوپ از بدن بیماران خارج می‌کنند.
• جراحی: در مواقعی که کیست پاره شود و یا دردهای حاد لگنی و شکمی وجود داشته باشد و داخل شکم خونریزی رخ دهد، معمولاً برای درمان از روش جراحی استفاده می‌شود. همچنین اگر کیست بیش از اندازه بزرگ باشد و یا در چند دوره به دارودرمانی جواب ندهد، برای درمان آن از شیوه جراحی استفاده می‌شود.

باید به این نکته توجه داشته باشید که بیمار حتماً باید تحت نظر پزشک باشد و با توجه به مواردی مانند وضعیت کیست، شرایط سنی، وزن بیمار و شرایط زناشویی درمان متناسب تجویز گردد.

تشخیص فیبروم رحم

پس از اینکه علائم فیبروم رحم را مشاهده کردید، حتماً برای تشخیص دقیق باید به پزشک متخصص مراجعه نمایید. بررسی وضعیت، معاینه اندازه و شکل رحم از بخش‌های مهم فرآیند تشخیص فیبروم رحم محسوب می‌شوند. همچنین، امکان دارد در صورت نیاز پزشک متخصص از روش‌های زیر برای تشخیص فیبروم رحم استفاده کند:

• سونوگرافی: سونوگرافی امکان دارد به شیوه معمولی یا در صورت نیاز به صورت سونوگرافی ترانس واژینال انجام گردد. با توجه به تصاویر دریافتی می‌توان تشخیص نوع فیبروم رحم را انجام داد و تصمیم گیری درست برای درمان آن گرفت.
• ام‌آر‌آی: با کمک ام‌آر‌آی لگن، می‌توان تصویربرداری بسیار دقیقی از تخمدان‌ها و رحم انجام داد و اندام‌هایی که درگیر هستند را تشخیص داد.

درمان فیبروم رحم

فرق فیبروم و کیست تخمدان در نوع درمان آنها نیز می‌باشد. با توجه به اینکه این عارضه‌ها در زنان نسبتاً شایع هستند، بهتر است که در مورد نحوه درمان هر یک از آنها اطلاعات کافی داشته باشید. در برخی مواقع که فیبروم‌ها کوچک هستند، با گذشت زمان خودشان برطرف می‌شوند و به درمان نیاز نخواهید داشت.

اما اگر فیبروم‌ها بسیار بزرگ باشند، یا علائم آزاردهنده ‌ای به وجود آورند، پزشکان متخصص با توجه به وضعیت سلامت عمومی، سن، اندازه فیبروم و سوابق پزشکی که دارید، بهترین نوع درمان را تجویز می‌کند.

• درمان با داروهای مناسب: پزشک متخصص زنان و زایمان با توجه به شرایط بیمار از داروهایی که سطح هورمون را کنترل می‌کنند، استفاده می‌کند و به این طریق فیبروم رحم کوچکتر می‌شود.
• جراحی: در صورتی که اندازه فیبروم‌ها بزرگتر باشد، برای درمان آن از روش جراحی استفاده می‌کنند.
• لیزر: در برخی مواقع ممکن است برای نابود کردن فیبروم رحم از لیزر درمانی که نوعی تکنیک غیر تهاجمی محسوب می‌شود، استفاده شود. توجه داشته باشید که لیزر درمانی، حتماً باید با نظارت دقیق پزشک متخصص انجام گردد.

فرق فیبروم و کیست تخمدان از نظر عوارض و خطرات

در صورتی که فیبروم و کیست تخمدان به موقع تشخیص داده شوند و درمان آنها به صورت درست و اصولی انجام ‌شود، خطرات و عوارض جدی به دنبال نخواهند داشت. در ادامه عوارض هر یک از این بیماری‌ها را مورد بررسی قرار می‌دهیم.

عوارض و خطرات کیست تخمدان

• نارسایی تخمدان: در صورتی که قبل از چهل سالگی تخمدان‌ها کار نکنند، نارسایی زودرس تخمدان رخ می‌دهد. کاهش باروری را زنان معمولاً در سن چهل سالگی تجربه می‌کنند. اما امکان دارد این اتفاق موجب قاعدگی نامنظم و یائسگی زودرس شود.
• خطر ترکیدگی کیست: در برخی مواقع که اندازه تخمدان بسیار بزرگ است، امکان ترکیدن آن وجود خواهد داشت. در این حالت در قسمت پایین شکم درد شدیدی احساس می‌شود. اگر کیست تخمدان عفونی باشد، درد بیشتر خواهد بود و حتی ممکن است خونریزی رخ داده و زندگی فرد بیمار به خطر بیافتد.
• پیچ خوردگی تخمدان: در برخی مواقع که کیست تخمدان بزرگ است، موجب تکان خوردن یا پیچ خوردن تخمدان می‌شود و این مشکل سبب قطع شدن جریان خون به تخمدان خواهد شد. در این شرایط فرد بیمار حالت استفراغ و تهوع پیدا می‌کند و در ناحیه لگن درد شدید و ناگهانی احساس خواهد کرد.
• خطر ابتلا به سرطان: در مواقع بسیار نادر امکان تبدیل کیست تخمدان به سرطان تخمدان وجود دارد.

عوارض و خطرات فیبروم رحم

• خونریزی‌های غیرطبیعی: یکی از علائم شایع در دوران قاعدگی است که لزوماً رخ نمی‌دهد.
• درد لگن و کمر: به ویژه در مواقعی که فیبروم‌ها اندازه بزرگی دارند، افراد همواره در ناحیه لگن و کمر احساس درد خواهند داشت.
• فشار بر روده و مثانه: فشار بر روده و مثانه در این عارضه موجب افزایش یبوست و دفعات ادرار می‌شود.
• مشکلات بارداری: فیبروم رحم در برخی مواقع موجب زایمان زودرس، سقط جنین و یا موقعیت غیر طبیعی جنین نیز می‌شود.
• بزرگ شدن اندازه شکم: یکی از عوارضی که در فیبروم‌های بزرگ ایجاد می‌شود، بزرگ شدن شکم افراد بیمار است.

پیشگیری از کیست تخمدان و فیبروم

در هنگام بررسی فرق فیبروم و کیست تخمدان بیان کردیم که عوامل هورمونی و ژنتیکی نقش بسزایی در ایجاد این بیماری‌ها دارند، با این حال می‌توان خطر ابتلا به آنها را با کمک برخی از راهکارها، کاهش داد و یا حداقل از رشد آنها جلوگیری کرد. برخی از این راهکارها عبارتند از:

1. داشتن رژیم غذایی متعادل و توجه به تغذیه سالم
2. داشتن فعالیت بدنی و ورزش منظم
3. کاهش استرس و اضطراب برای داشتن تعادل هورمونی
4. مصرف مکمل‌ها و ویتامین‌های مفید
5. پرهیز از مصرف سیگار و الکل
6. توجه به سابقه خانوادگی
7. انجام چکاپ‌ها و معاینات منظم پزشکی

سخن پایانی

کیست تخمدان و فیبروم هر دو از بیماری‌های شایع قبل از یائسگی در بانوان محسوب می‌شوند. مهمترین فرق فیبروم و کیست تخمدان در این است که فیبروم معمولاً در پوشش عضلانی رحم به وجود می‌آید، اما کیست تخمدان بر روی رحم ایجاد می‌گردد. این بیماری‌ها، معمولاً دارای علائم خاصی نیستند و در بیشتر مواقع خوش خیم می‌باشند. بنابراین در اکثر بیماران نیاز به درمان نیست.

وقتی علائم شدید و دردناک ایجاد می‌شود، درمان‌های بی‌خطر و موثر برای آنها انجام می‌شود‌. با دانستن فرق کیست و فیبروم می‌توانید بهتر بیماری خود را تشخیص دهید. اما پیشنهاد می‌شود با بروز هر یک از علائم کیست و فیبروم در کمترین زمان ممکن، باید به پزشک متخصص مراجعه نمایید تا با توجه به شرایطی که دارید، تشخیص و درمان درست برای شما انجام شود.

سوالات متداول فرق فیبروم و کیست تخمدان

• فیبروم و کیست تخمدان از نظر روش تشخیص تفاوتی دارند؟
  خیر. آنها از این لحاظ با یکدیگر تفاوتی ندارند و برای تشخیص آنها از راهکارهایی مانند سونوگرافی واژینال، سونوگرافی شکمی و ام آر آی استفاده می‌شود.
•  آیا عوارض و خطرات کیست تخمدان و فیبروم رحم متفاوت است؟
  از عوارض فیبروم رحم می‌توان به مواردی مانند درد شدید، خونریزی شدید، مشکلات بارداری و اضافه وزن رحم اشاره کرد. اما عوارض و خطرات کیست تخمدان عبارتند از خونریزی داخلی، تخریب تخمدان، پیچ خوردگی تخمدان و …
•  اصلی‌ترین فرق فیبروم و کیسه تخمدان چیست؟
  فیبروم‌ها معمولاً در دیواره رحم ایجاد می‌شوند و غیر سرطانی می‌باشند، اما کیست تخمدان‌ها کیسه‌هایی پر از مایع هستند که معمولاً بر روی تخمدان‌ها ایجاد می‌گردند.
• آیا درمان کیست تخمدان و فیبروم مشابه است؟
  خیر. درمان آنها با یکدیگر متفاوت است. در بیشتر مواقع فیبروم‌ها با دارو یا روش‌های کمتر تهاجمی و جراحی درمان می‌شوند. اما کیست‌های تخمدان معمولاً با گذشت زمان، خود به خود برطرف می‌شوند. مگر اینکه اندازه کیست بسیار بزرگ باشد.