سرطان تخمدان، علت و علائم آن

سرطان تخمدان یک بیماری است که در اثر رشد غیرطبیعی سلول در تخمدان‌ها، لوله‌های فالوپ یا صفاق ایجاد می‌شود و می‌تواند به سایر قسمت‌های بدن سرایت کند. همچنین، عواملی چون وراثت، مشکلات هورمونی و درمان‌های ناباروری می‌توانند از دلایل شکل‌گیری آن باشند. اگر می‌خواهید درباره این بیماری زنانه، علائم و راه های تشخیص و درمان آن بیشتر بدانید، با ما تا پایان این مطلب همراه باشید.

سرطان تخمدان چیست؟

سرطان تخمدان زمانی اتفاق می‌افتد که سلول‌های غیرطبیعی در تخمدان، لوله فالوپ یا صفاق به روشی کنترل نشده رشد می‌کنند.  تخمدان ها یک جفت اندام در دستگاه تناسلی زن هستند که در هر طرف رحم قرار دارند. تخمدان‌ها عمدتا از سه نوع سلول ساخته شده‌اند:

1. سلول‌های اپیتلیال که لایه بیرونی بافت های اطراف تخمدان را تشکیل می‌دهند.
2. سلول‌های زایا که تخمک‌ها را تشکیل می‌دهند.
3. سلول‌های استرومایی که سلول‌های بافتی ساختاری در تخمدان‌ها را تشکیل می‌دهند.

تخمدان‌ها تخمک و هورمون های زنانه مانند استروژن و پروژسترون تولید می‌کنند.  در بیماری پیشرفته، سلول‌های سرطانی تخمدان می‌توانند به سایر قسمت‌های بدن گسترش یابند تا سرطان‌های ثانویه را در فرآیندی به نام متاستاز تشکیل دهند.

به نقل از مؤسسه سرطان آمریکا (American Cancer Society): در حالی که سرطان تخمدان پنجمین علت اصلی مرگ و میر ناشی از سرطان در میان زنان است، تشخیص آن در مراحل اولیه همچنان دشوار است. بیشتر زنان مبتلا به سرطان تخمدان علائمی مبهم تجربه می‌کنند که می‌تواند به راحتی با سایر شرایط رایج اشتباه گرفته شود.

علائم سرطان تخمدان در زنان چیست؟

شایع‌ترین علائم مراحل سرطان تخمدان عبارتند از:

• نفخ شکم یا افزایش اندازه شکم
• درد شکم یا لگن
• از دست دادن اشتها، احساس سیری سریع یا سوء هاضمه
• نیاز به دفعات بیشتر یا فوری ادرار کردن
• تغییر در وضعیت گوارشی بدن و ایجاد یبوست و اسهال
• تغییرات وزنی بی دلیل
• خستگی غیر قابل توضیح

علائم سرطان تخمدان می‌تواند مبهم و مشابه سایر بیماری های رایج باشد. مهم است که بدن خود را بشناسید و از علائم بیماری آگاه باشید.

اگر نگران یک علامت هستید، به خصوص اگر برای شما غیرعادی باشد یا ادامه یابد، بدون تاخیر به پزشک مراجعه کنید. اگر در مورد سابقه خانوادگی سرطان سینه یا تخمدان نگران هستید، پزشک می‌تواند خطر ابتلا به سرطان را ارزیابی کند.

علل ایجاد سرطان تخمدان چیست؟

سرطان تخمدان یکی از مهم‌ترین سرطان‌های زنان است که با شناخت عوامل خطر آن می‌توان در پیشگیری و تشخیص زودهنگام موثر بود. در جدول زیر، علل و عوامل مؤثر در ابتلا به سرطان تخمدان به‌طور خلاصه آورده شده است:

توجه به این عوامل و مشاوره با پزشک متخصص می‌تواند در پیشگیری و تشخیص زودهنگام سرطان تخمدان موثر باشد.

عوامل خطر سرطان تخمدان

عوامل خطر آن دسته از دلایلی هستند که با افزایش شانس ابتلا به یک بیماری خاص مانند سرطان مرتبط هستند. برخی از عوامل خطر قابل تغییر هستند، مانند سبک زندگی یا عوامل خطر محیطی. سایر موارد را نمی‌توان اصلاح کرد، مانند: عوامل ارثی و اینکه آیا فردی در خانواده سرطان داشته است یا خیر.

داشتن یک یا چند عامل خطر به این معنی نیست که شما به سرطان مبتلا خواهید شد. بسیاری از افراد حداقل ۱ عامل خطر دارند اما هرگز به سرطان مبتلا نمی‌شوند، در حالی که سایر مبتلایان به سرطان ممکن است هیچ عامل خطر شناخته شده ای نداشته باشند.

حتی اگر یک فرد مبتلا به سرطان دارای یک عامل خطر باشد، معمولاً دشوار است که بدانیم این عامل خطر چقدر در ایجاد بیماری آنها نقش داشته است.  عواملی که با خطر بالاتر ابتلا به سرطان تخمدان مرتبط هستند عبارتند از:

1. سابقه ژنتیکی بیماری سرطان سینه یا روده در اقوام
2. داشتن یک بیماری ژنتیکی، مانند سندرم لینچ، که به عنوان سرطان روده بزرگ غیر پولیپوز ارثی یا HNPCC نیز شناخته می شود.
3. افزایش سن؛ زیرا سرطان تخمدان در زنان بالای ۵۰ سال شایع تر است.
4. شرایط پزشکی مانند آندومتریوز؛ اگرچه برخی از مطالعات افزایش خطر ابتلا به سرطان تخمدان را در زنان با سابقه اندومتریوز گزارش می‌کنند، شواهد نشان می‌دهد که احتمال ابتلا به سرطان تخمدان در طول زندگی کم است.
5. استفاده از هورمون درمانی جایگزین (HRT)
6. سیگار کشیدن
7. چاقی

برخی از عواملی که احتمال ابتلا به سرطان تخمدان را کاهش می‌دهند، عبارتند از:

• بچه دار شدن
• استفاده از قرص‌های ضد بارداری خوراکی (قرص)
• جراحی زنان و بستن لوله‌ها

مشخص نیست که آیا موارد زیر بر خطر سرطان تخمدان تاثیر می‌گذارد یا خیر:

1. رژیم غذایی
2. الکل
3. آسپرین و داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی
4. درمان ناباروری

انواع سرطان تخمدان

بیشتر سرطان‌های تخمدان، از سلول‌های اپیتلیال شروع می‌شوند که لایه بیرونی بافت اطراف تخمدان را تشکیل می‌دهند. سرطان‌هایی با این منشاء به‌عنوان تخمدان اپیتلیال شناخته  می‌شوند.سرطان اپیتلیال تخمدان ۸۵ تا ۹۰ درصد سرطان های تخمدان/لوله فالوپ را تشکیل می‌دهد. برخی از سرطان‌های تخمدان از لوله‌های فالوپ شروع می‌شوند.

گاهی اوقات تشخیص تفاوت بین سرطان تخمدان اپیتلیال و سرطان لوله فالوپ دشوار است، بنابراین اغلب هر دو فقط به عنوان سرطان تخمدان شناخته می شوند. سرطان اپیتلیال تخمدان را بسته به اینکه سلول های سرطانی چگونه زیر میکروسکوپ ظاهر می‌شوند، می توان به تعدادی زیرگروه تقسیم کرد. این زیرگروه‌ها همه به روش‌های مشابهی درمان می‌شوند اما پیش آگاهی‌ها و پاسخ‍گویی آنها به درمانهای مختلف مانند جراحی و شیمی درمانی، متفاوت است.

انواع دیگر سرطان تخمدان عبارتند از:

• سرطان مرزی تخمدان که تومور با پتانسیل بدخیم کم نیز نامیده می‌شود، نوع کمتر شایع سرطان تخمدان اپیتلیال است. این نوع سرطان بیشتر در زنان جوان رخ می دهد و بیشتر به تخمدان محدود می‌شود.
• تومورهای سلول زایای تخمدان نوع نسبتاً نادری از سرطان تخمدان هستند. این تومورها در سلول های تولید مثلی (تخمک) در تخمدان شروع می شوند. آنها معمولاً تنها ۱ تخمدان را تحت تاثیر قرار می‌دهند و اغلب در زنان جوان و نوجوانان رخ می‌دهد.
• تومورهای استرومال (طناب جنسی) نیز نادر هستند و از بافت‌های ساختاری تخمدان شروع می‌شوند که هورمون‌های زنانه استروژن و پروژسترون را تولید می‌کنند.

تومور خوش خیم تخمدان

تومورهای غیرسرطانی (خوش‌خیم) تخمدان زمانی ایجاد می‌شوند که سلول‌های تخمدان به صورت غیرطبیعی رشد کرده و به شکل توده یا کیست درآیند. این تومورها معمولاً به بافت‌های اطراف یا سایر بخش‌های بدن سرایت نمی‌کنند و رشد آن‌ها محدود به همان تخمدان است.

پیشگیری از سرطان تخمدان

در حالی که هیچ راه قطعی برای پیشگیری از سرطان تخمدان وجود ندارد، اقدامات خاصی می‌تواند خطر را کاهش دهد، مانند: حفظ وزن سالم، سبک زندگی سالم و در نظر گرفتن آزمایش ژنتیک در صورت وجود سابقه خانوادگی سرطان تخمدان.

اگر برخی از علائم ذکر شده را دارید و برای سه هفته یا بیشتر ادامه می‌یابند، اقدام کنید. از آنجایی که تخمدان‌ها در داخل شکم پنهان هستند، سرطان تخمدان اغلب در مراحل اولیه مورد توجه قرار نمی‌گیرد. تنها در مرحله پیشرفته است که سرطان گسترش یافته یا متاستاز داده است، علائم کاملاً واضح می‌شوند. بیشتر موارد تنها زمانی کشف می‌شوند که بیماری سایر اندام‌های لگنی و شکمی را تحت تاثیر قرار داده باشد.

برخلاف سرطان دهانه رحم یا سرطان سینه، متاسفانه هیچ آزمایش غربالگری منظمی برای درمان سرطان تخمدان وجود ندارد. اگر نگران سرطان تخمدان هستید، به خصوص اگر سابقه خانوادگی این بیماری را دارید، باید با پزشک خود مشورت کنید. اگر آزمایش BRCA انجام داده‌اید و مثبت است، ممکن است گزینه جراحی کاهش خطر را داشته باشید.

این شامل برداشتن تخمدان‌ها و لوله‌های فالوپ است. این به سن، شرایط شخصی و ملاحظات تنظیم خانواده نیز بستگی دارد. اگر قبلاً به پزشک مراجعه کرده‌اید و علائم بدتر شده‌اند یا از بین نرفته‌اند، مهم است که دوباره مراجعه کرده و معاینه شوید. اگر احساس می‌کنید که مشکلی وجود دارد، به پزشک خود بگویید. قاطع باشید. زندگی شما ممکن است به آن بستگی داشته باشد.

تشخیص زودهنگام مهم است. زنان بیشتری از سرطان تخمدان جان سالم به در می‌برند. یافتن سرطان در مراحل اولیه شانس بهتری برای درمان موفقیت آمیز می‌دهد. تشخیص زودهنگام علائم سرطان تخمدان زندگی را نجات می‌دهد.

راه‌های تشخیص سرطان تخمدان

از آنجایی که علائم سرطان تخمدان می‌تواند بسیار نامحسوس باشد یا با شرایط دیگر اشتباه گرفته شود، سرطان تخمدان اغلب در مراحل پایانی تشخیص داده می‌شود، زمانی که سرطان به خارج از تخمدان‌ها گسترش یافته است. بنابراین عده کمی هستند که سرطان تخمدان اولیه را درمان کنند و اغلب به مواردی چون سرطان تخمدان متاستاتیک می‌رسند.

علائم تومور تخمدان می‌تواند شامل خونریزی نامنظم واژن، توده در ناحیه لگن یا شکم، نفخ، احساس پری، فشار شکم یا مشکلات گوارشی باشد. متخصصان توصیه می‌کنند در صورتی که این علائم بیش از دو هفته بدون توضیح واضح باقی بماند، به یک ارائه دهنده مراقبت های بهداشتی مراجعه کنید.

تشخیص رسمی ممکن است از طریق ترکیبی از آزمایشات انجام شود، از جمله: معاینه فیزیکی لگن و رکتوم. بیوپسی نواحی غیر طبیعی؛ تصویربرداری مانند سونوگرافی، سی تی اسکن یا اسکن MRI؛ و آزمایش خون که به دنبال نشانگرهای تومور است.

مراحل سرطان تخمدان

سرطان تخمدان بر اساس وسعت سرطان از طریق جراحی مرحله بندی می‌شود. دانستن مرحله بیماری به تیم پزشکی شما کمک می‌کند تا بهترین درمان را برای شما برنامه ریزی کند.

مراحل سرطان تخمدان به ۴ مرحله اصلی تقسیم می‌شود:

1. مرحله اول:  سرطان در ۱ یا هر دو تخمدان یا لوله های فالوپ است و به سایر اندام ها یا بافت ها گسترش نیافته است.
2. مرحله دوم:  سرطان در ۱ یا هر دو تخمدان یا لوله‌های فالوپ است و به سایر اندام های مجاور لگن مانند رحم، مثانه یا روده بزرگ گسترش یافته است.
3. مرحله سوم:  سرطان در ۱ یا هر دو تخمدان یا لوله های فالوپ است و در خارج از لگن به سایر قسمت‌های شکم یا غدد لنفاوی مجاور گسترش یافته است.
4. مرحله چهارم:  سرطان به سایر قسمت‌های بدن فراتر از لگن و شکم مانند ریه‌ها یا کبد گسترش یافته است.

هر مرحله هم چندین مرحله فرعی دارد.

درمان سرطان تخمدان چیست؟

برای از بین‌بردن سلول‌های سرطانی  و درمان سرطان تخمدان، راهکارهایی وجود دارند که باید از طریق معاینه و بررسی شرایط، توسط پزشک اتخاذ شوند. این راهکارها عبارتند از؛

جراحی

اولین راهی که برای درمان این بیماری شناخته می‌شود، برداشتن تومور با جراحی و هر بیماری متاستاز شده اغلب در خط مقدم درمان سرطان تخمدان توصیه می‌شود و به‌نوعی می‌تواند به‌عنوان پیشگیری از سرطان تخمدان در گریدهای بالاتر باشد.

شیمی درمانی

شیمی درمانی داخل وریدی یکی از قدیمی‌ترین درمان‌ها در مراحل سرطان تخمدان است که معمولاً همراه با جراحی انجام می‌شود. با این حال، پیشرفت‌های اخیر با استفاده از شیمی‌درمانی گرم، به نام HIPEC، می‌تواند مستقیماً در حین جراحی برای بهبود نتایج در برخی بیماران به شکم بیمار اعمال شود.

پرتو درمانی

به ندرت برای سرطان تخمدان استفاده می شود، ممکن است از پرتو برای درمان نواحی محدودی از سرطان که پس از درمان اولیه رشد کرده اند استفاده شود، یا ممکن است برای کوچک کردن و تسکین درد ناشی از تومورها استفاده شود.

درمان هدفمند

درمان‌های هدفمند می‌توانند شامل ترکیبی از داروها می‌شود. یکسری از این داروها آنتی‌بادی-دارو (ADCs) هستند که ترجیحاً به سلول‌های سرطانی متصل می‌شوند و آنها را بدون آسیب به سلول‌های سالم، از بین می‌برند.

از سوی دیگر، مهارکننده‌های PARP مانند اولاپاریب و نیراپاریب، آنزیم‌های درون سلولی خاصی را هدف قرار می‌دهند که DNA سلول‌های سرطانی را ترمیم می‌کنند و منجر به مرگ نهایی آنها می‌شوند. سایر درمان‌های هدفمند ممکن است با کاهش جریان خون به تومور عمل کنند.

درمان نگهدارنده

درمان نگهدارنده زمانی استفاده می شود که سرطان تخمدان مجبور به بهبودی شده باشد. هدف جلوگیری یا به تاخیر انداختن عود بعدی است. درمان نگهدارنده اغلب از درمان‌های هدفمند مانند مهارکننده های PARP استفاده می‌کند.

درمان قطعی سرطان تخمدان

درمان قطعی و واحدی برای سرطان تخمدان وجود ندارد؛ زیرا اثربخشی درمان به مرحله تشخیص، نوع تومور و شرایط فردی بیمار بستگی دارد. با این‌حال، روش‌های درمانی متعددی برای مدیریت و بهبود این بیماری به کار می‌روند.

تشخیص زودهنگام سرطان تخمدان نقش مهمی در افزایش اثربخشی درمان دارد. با این حال، تنها ۱۵٪ از موارد در مراحل اولیه تشخیص داده می‌شوند که درمان در این مراحل مؤثرتر است و می‌توان سرطان تخمدان اولیه را کنترل کرده و از بین برد.

درمان سرطان تخمدان پیشرفته

درمان سرطان تخمدان پیشرفته معمولاً شامل ترکیبی از جراحی و شیمی‌درمانی است. ابتدا، جراحی کاهنده تومور (سیتورداکتیو) برای برداشتن حداکثر توده سرطانی انجام می‌شود. سپس، شیمی‌درمانی به‌عنوان درمان تکمیلی به کار می‌رود.

شیمی‌درمانی می‌تواند به‌صورت داخل وریدی یا داخل صفاقی (تزریق مستقیم دارو به حفره شکمی) تجویز شود. مطالعات نشان داده‌اند که شیمی‌درمانی داخل صفاقی می‌تواند بقای کلی و بقای بدون پیشرفت بیماری را در بیماران مبتلا به سرطان تخمدان پیشرفته بهبود بخشد. در برخی موارد، پرتودرمانی به‌عنوان درمان تسکینی برای کاهش علائم در مراحل پیشرفته سرطان تخمدان استفاده می‌شود.

همچنین، پژوهش‌ها نشان داده‌اند که داروی توپوتکان به‌عنوان شیمی‌درمانی خط دوم در مدیریت عود سرطان تخمدان موثر است. در نهایت، انتخاب روش درمانی مناسب باید بر اساس شرایط فردی بیمار و نظر تیم پزشکی متخصص صورت گیرد.

آیا سرطان تخمدان کشنده است؟

بله، سرطان تخمدان یکی از انواع سرطان‌های جدی و بالقوه کشنده در زنان است، به‌ویژه اگر در مراحل پیشرفته تشخیص داده شود. این بیماری معمولاً در مراحل اولیه علائم مشخصی ندارد و به همین دلیل، اغلب زمانی تشخیص داده می‌شود که به سایر بخش‌های بدن گسترش یافته است.

طول عمر بیماران سرطان تخمدان چقدر است؟

طول عمر بیماران مبتلا به تومور تخمدان به عواملی مانند مرحله تشخیص، نوع سرطان، سن و سلامت کلی بیمار بستگی دارد. بر اساس منابع معتبر، آمارهای زیر در مورد بقای بیماران گزارش شده است:

1. نرخ بقای ۵ ساله: حدود ۴۵٪ تا ۵۰٪ از بیماران مبتلا به سرطان تخمدان، حداقل ۵ سال پس از تشخیص زنده می‌مانند.

مرحله تشخیص:

1. مرحله اول: اگر سرطان در این مرحله تشخیص داده شود، نرخ بقای ۵ ساله تا ۹۲٪ افزایش می‌یابد.
2. مرحله چهارم: در این مرحله پیشرفته، حدود ۳۰٪ از بیماران بیش از ۵ سال زنده می‌مانند.

تشخیص زودهنگام و درمان مناسب می‌تواند تأثیر بسزایی در افزایش طول عمر بیماران داشته باشد.

آیا پس از درمان سرطان تخمدان می‌توان باردار شد؟

بارداری پس از درمان سرطان تخمدان به عوامل متعددی بستگی دارد، از جمله نوع و مرحله سرطان، روش‌های درمانی مورد استفاده و تمایل فرد به حفظ باروری. تأثیر روش‌های درمانی بر باروری به شکل زیر هستند:

• جراحی: در مراحل اولیه سرطان تخمدان، ممکن است جراحی برداشتن تخمدان به‌صورت محدود انجام شود، به‌طوری‌که تنها تخمدان مبتلا برداشته شود و تخمدان سالم حفظ گردد. در این حالت، امکان بارداری پس از درمان وجود دارد.
• شیمی‌درمانی و پرتودرمانی: این روش‌ها می‌توانند به بافت‌های تخمدان آسیب رسانده و باروری را تحت تاثیر قرار دهند.

حفظ باروری:

پیش از شروع درمان، توصیه می‌شود با پزشک خود درباره گزینه‌های حفظ باروری مشورت کنید. برخی از روش‌های ممکن شامل انجماد تخمک یا جنین پیش از شروع درمان است.

زمان‌بندی بارداری پس از درمان:

معمولاً توصیه می‌شود پس از اتمام درمان و اطمینان از بهبودی کامل، مدتی صبر کنید و سپس برای بارداری اقدام نمایید. این مدت زمان بسته به شرایط فردی و نظر پزشک معالج متفاوت است. در نهایت، تصمیم‌گیری درباره بارداری پس از درمان سرطان تخمدان نیازمند مشاوره دقیق با تیم پزشکی و در نظر گرفتن تمامی جوانب پزشکی و شخصی است.

چه موقع برای درمان به متخصص زنان مراجعه کنیم؟

سرطان تخمدان در مراحل اولیه معمولاً علائم مشخصی ندارد، اما با پیشرفت بیماری، نشانه‌هایی ممکن است ظاهر شوند. در صورت مشاهده علائم سرطان تخمدان که در نشانه‌های زیر بیش از چند هفته ادامه دارند، توصیه می‌شود به متخصص زنان مراجعه کنید:

1. درد یا فشار در ناحیه لگن و شکم
2. نفخ یا ورم شکم
3. احساس سیری سریع هنگام خوردن
4. تکرر یا فوریت در ادرار
5. تغییرات در عادات روده‌ای، مانند یبوست
6. درد هنگام مقاربت

این علائم ممکن است با بیماری‌های دیگری مانند سندرم روده تحریک‌پذیر یا مشکلات موقت مثانه اشتباه گرفته شوند اما تفاوت اصلی در پایداری و شدت علائم است. در صورت تداوم یا تشدید این نشانه‌ها، مراجعه به پزشک متخصص زنان ضروری است.

تشخیص زودهنگام سرطان تخمدان می‌تواند تأثیر بسزایی در موفقیت درمان داشته باشد. بنابراین، در صورت مشاهده علائم مذکور، تاخیر در مراجعه به پزشک را جدی نگیرید.

سوالات متداول سرطان تخمدان

1. چه کسانی به سرطان تخمدان مبتلا می ‌شوند؟
   سرطان تخمدان می تواند زنان را در هر سنی مبتلا کند، اما بیشتر در زنان بالای ۵۰ سال تشخیص داده می‌شود.
2.  آیا سرطان تخمدان ژنتیکی است؟
   ژنتیک نقش مهمی ایفا می‌کند و زنان دارای جهش ژنی ارثی مانند BRCA1 و BRCA2 در معرض خطر بیشتری قرار دارند.
3.  آیا می‌توان ۲۰ سال با سرطان تخمدان زندگی کرد؟
   میزان بقای سرطان تخمدان به مرحله تشخیص بستگی دارد. در صورت تشخیص زودهنگام، زنان می‌توانند سال ها پس از درمان زنده بمانند.
4.  چگونه سرطان تخمدان را زود تشخیص دهیم؟
   معاینات منظم و توجه به علائم سرطان تخمدان می تواند به تشخیص زودهنگام کمک کند. با این حال، هیچ آزمایش غربالگری معمولی برای سرطان تخمدان وجود ندارد.
5.  میزان بقای سرطان تخمدان چقدر است ؟
   میزان بقای سرطان تخمدان بر اساس مرحله تشخیص متفاوت است. زنانی که در مراحل اولیه تشخیص داده می‌شوند، معمولاً نرخ بقای بالاتری دارند.
6. سرطان تخمدان چگونه گسترش می‌یابد؟
   سرطان تخمدان معمولاً از طریق صفاق (پوشش داخلی شکم) گسترش می‌یابد. ممکن است، غدد لنفاوی، کبد و سایر اندام‌ها را تحت تاثیر قرار دهد.

منبع:

cancer.org