دیسپلازی دهانه رحم و  نحوه تشخیص آن

دیسپلازی دهانه رحم چیست و آیا ارتباطی با سرطان دهانه رحم دارد یا خیر؟ دیسپلازی دهانه رحم، به تغییرات غیرطبیعی در سلول‌های سطح دهانه رحم گفته می‌شود که در صورت عدم درمان می‌تواند باعث سرطان دهانه رحم شود. دیسپلازی دهانه رحم یک وضعیت پیش سرطانی است و می‌تواند توسط عوامل مختلفی مثل ویروس HPV ایجاد شود.

با اینکه شنیدن واژه پیش سرطانی کمی ترسناک است، ولی باید به این موضوع توجه کنید که اکثر افراد مبتلا به دیسپلازی دهانه رحم به سرطان مبتلا نمی‌شوند، بنابراین نیازی به نگرانی بیش‌ازحد وجود ندارد. دیسپلازی دهانه رحم معمولا علامت خاصی ندارد و افراد مبتلا به ویروس HPV به این عارضه دچار می‌شوند.

روش‌های مختلفی برای درمان دیسپلازی دهانه رحم وجود دارد. در دیسپلازی خفیف دهانه رحم، نیازی به انجام کار خاصی نبوده و پزشک تنها شرایط رشد بیماری را تحت نظر قرار می‌دهد. در دیسپلازی شدید دهانه رحم ممکن است پزشک برای درمان این عارضه، اقدام به انجام عمل جراحی کند.

در مقاله حاضر در مجله پزشکی سلامت خونه قصد داریم تا به بررسی علائم دیسپلازی دهانه رحم و روش‌های درمان آن بپردازیم.

 دیسپلازی دهانه رحم چیست؟

دیسپلازی دهانه رحم، یکی از انواع بیماری‌های دهانه رحم است که یک وضعیت پیش سرطانی محسوب می‌شود. عامل اصلی دیسپلازی دهانه رحم، وجود ویروس HPV در بدن خانم است. دیسپلازی دهانه رحم می‌تواند در سنین مختلف ایجاد شود؛ با این حال دیسپلازی معمولا در خانم‌های ۲۵ تا ۳۵ سال دیده می‌شود. درصورتی‌که دیسپلازی به‌موقع درمان نشود، می‌تواند باعث ایجاد سرطان دهانه رحم شود که دومین سرطان رایج در بین خانم‌ها به شمار می‌رود.

مهم‌ترین نکته در مورد دیسپلازی دهانه رحم، این است که این عارضه به ‌موقع تشخیص داده شده و روند درمان آغاز شود. درصورتی‌که به ‌موقع به پزشک مراجعه کنید، با انواع روش‌های موجود می‌توانید از آسیب‌های این بیماری و مبتلا شدن به سرطان دهانه رحم مصون بمانید.

به نقل از mayoclinic : دیسپلازی دهانه رحم سرطان نیست. این اصطلاح به معنای وجود سلول‌های غیرطبیعی (متفاوت از سلول‌های معمول دهانه رحم) در سطح دهانه رحم است. دیسپلازی دهانه رحم بسته به میزان تغییرات سلولی، می‌تواند از خفیف تا شدید متغیر باشد. در برخی موارد، دیسپلازی ممکن است خودبه‌خود برطرف شود، اما در صورت عدم درمان، احتمال تبدیل آن به سرطان در طول زمان وجود دارد.

انواع دیسپلازی دهانه رحم

دیسپلازی دهانه رحم را بر اساس شکل سلول‌ها و شدت تغییر سلولی به انواع مختلفی تقسیم‌بندی می‌کنند. نئوپلازی داخل اپیتلیال دهانه رحم (CIN) در مقیاس یک تا سه طبقه‌بندی می‌شود که عبارت‌اند از:

• CIN 1: به سلول‌های غیرطبیعی اشاره می‌کند که یک سوم ضخامت اپیتلیوم را تحت تاثیر قرار می‌دهد. CIN 1 همان دیسپلازی خفیف است و نشان‌دهنده‌ی ضایعه با درجه پایین است.
• CIN 2: درجه بالاتر ضایعه را نشان می‌دهد و اشاره به تغییر سلول دیسپلازی در دوسوم ناحیه مخاط بافت دهانه رحم دارد که نشان ‌دهنده دیسپلازی متوسط است.
• CIN 3: نشان‌دهنده ضایعات با ضخامت زیاد است و به آن دیسپلازی شدید گفته می‌شود. این دیسپلازی، فرم اولیه سرطان است ولی سلول‌های تومور هنوز وضعیت تهاجم به بافت های اطراف را ندارند.

 علائم دیسپلازی دهانه رحم

دیسپلازی دهانه رحم، علامت خاصی ندارد و پزشک می‌تواند با انجام برخی از معاینات و انجام آزمایش‌هایی مثل آزمایش پاپ اسمیر، این عارضه را تشخیص دهد. معمولا علائم این بیماری زمانی ظاهر می‌شود که این بیماری به سمت سرطانی شدن پیشرفت داشته است، در چنین حالتی بیمار ممکن است علائم زیر را در بدن خود مشاهده کند:

• خونریزی در حین یا بعد از رابطه جنسی
• خونریزی شدید یا طولانی مدت در دوران پریود
• ترشحات مداوم واژن
• تحریک واژن و احساس درد

نکته مهم: توجه داشته باشید که علائم بالا زمانی ظاهر می‌شوند که وضعیت بیماری، پیشرفت کرده است و رو به سرطانی شدن رفته است. به همین علت توصیه می‌شود که اگر در معرض ابتلا به این بیماری بوده‌اید، به ‌صورت منظم وضعیت خود را مورد آزمایش قرار دهید تا پزشک بتواند در صورت وجود تغییرات سلولی، خیلی زود بیماری را تشخیص داده و روند درمان را آغاز کند.

تشخیص دیسپلازی دهانه رحم

دیسپلازی دهانه رحم را نمی ‌توان با چشم تشخیص داد و تنها با انجام آزمایش‌هایی مثل پاپ اسمیر، قابل تشخیص است. همان‌طور که گفته شد این بیماری، علائم خاصی ندارد و به همین علت درصورتی ‌که مشکوک به ابتلا به این بیماری هستید، باید به ‌صورت مداوم به پزشک مراجعه کرده و آزمایش‌های لازم را انجام دهید.

در ادامه به مهم‌ترین روش‌های تشخیص دیسپلازی دهانه رحم اشاره می‌کنیم.

آزمایش پاپ اسمیر

معاینات منظم لگن برای حفظ سلامت اهمیت زیادی دارد. آزمایش پاپ اسمیر یکی از آزمایش‌هایی است که برای تشخیص سرطان دهانه رحم استفاده می‌شود. پزشک متخصص، با انجام این آزمایش می‌تواند سلول‌های غیرطبیعی را تشخیص دهد و در صورت لزوم روند درمان را آغاز کند.

آزمایش کولپوسکوپی

درصورتی‌که نتایج پاپ اسمیر مشکوک باشد، پزشک برای بررسی بیشتر سلول‌های دهانه رحم از آزمایش کولپوسکوپی استفاده می‌کند. در این آزمایش پزشک به کمک یک ابزار به نام کولپوسکوپ، درون دهانه رحم و دیواره واژن را بررسی کرده و سلول‌های غیرطبیعی را تشخیص می‌دهد.

بیوپسی دهانه رحم

دقیق‌ترین روش برای تشخیص سرطانی بودن سلول‌های دهانه رحم، بیوپسی است. در این روش، پزشک از بافت های مشکوک به سرطان نمونه ‌برداری کرده و در آزمایشگاه این بافت ها مورد بررسی قرار گرفته می‌شوند.

 علت دیسپلازی دهانه رحم

اصلی‌ترین علت ابتلا به دیسپلازی دهانه رحم، ویروس پاپیلومای انسانی یا HPV است. مطالعات انجام شده نشان می‌دهد که در بدن اکثر کسانی که به دیسپلازی مبتلا شده‌اند، ویروس HPV وجود داشته است. درصورتی‌که رابطه جنسی پرخطر داشته‌ اید، حتما برای انجام آزمایش لازم است تا به پزشک متخصص مراجعه کنید.

به‌جز ویروس HPV، ویروس دیگری به نام هریس سیمپلکس نوع ۲ نیز می‌تواند باعث ایجاد دیسپلازی و سرطان دهانه رحم شود. اصلی‌ترین راه انتقال این ویروس نیز از طریق رابطه جنسی است. البته باید بدانید که ویروس‌هایی مثل HPV علاوه بر رابطه جنسی، از طریق تماس پوست با پوست نیز منتقل می‌شوند. به همین علت، اگر بنا به هر دلیلی به ابتلا به این ویروس مشکوک شده‌اید لازم است تا برای تشخیص بیماری به پزشک مراجعه کنید.

 عوامل خطر دیسپلازی دهانه رحم

همان‌طور که گفته شد، اصلی‌ترین علت ابتلا به دیسپلازی دهانه رحم، وجود ویروس HPV در بدن است. با این‌حال، برخی از شرایط وجود دارد که بدن را بیشتر مستعد ابتلا به این بیماری می ‌کند، که برخی از این شرایط را می‌توان در موارد زیر برشمرد:

• ضعیف بودن سیستم ایمنی بدن
• مصرف داروهایی که سیستم ایمنی را سرکوب می‌کنند.
• زایمان قبل از سن ۱۶ سالگی
• رابطه جنسی قبل از ۱۸ سالگی
• وزن زیاد
• بارداری بیشتر از ۳ مورد
• رژیم غذایی ناسالم
• مصرف طولانی مدت قرص‌های ضد بارداری
• مصرف دخانیات

به‌جز این موارد، داشتن شریک‌های جنسی متعدد نیز احتمال ابتلا شما به ویروس HPV و همچنین دیسپلازی دهانه رحم را افزایش می‌دهد. توصیه می‌شود تا درصورتی‌ که شرکای جنسی شما زیاد است، حتما به ‌صورت مداوم به پزشک مراجعه کرده تا شرایط شما مورد ارزیابی قرار گرفته شود.

 درمان دیسپلازی دهانه رحم

دیسپلازی دهانه رحم درصورتی‌که به ‌موقع تشخیص داده شود، می‌تواند خیلی راحت درمان شود. بنابراین تشخیص به‌ موقع در درمان این بیماری اهمیت زیادی دارد. درصورتی ‌که بیماری زود تشخیص داده شود، می‌توان از آسیب‌های آتی جلوگیری کرد. درصورتی‌که شدت دیسپلازی بیشتر شود، از روش‌های جراحی برای برداشتن سلول‌های سرطانی استفاده می‌شود.

توجه داشته باشید که دیسپلازی خفیف دهانه رحم، نیاز به درمان خاصی ندارد ولی درصورتی‌که شدت بیماری زیاد شود یا اینکه دیسپلازی خفیف دهانه رحم بیشتر از دو سال طول بکشد، باید اقدامات درمانی انجام شود. ازجمله روش‌های درمان دیسپلازی دهانه رحم می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• حذف سلول با الکتروسرجری لوپ: در این روش از یک حلقه سیمی کوچک با بار الکتریکی برای برداشتن سلول‌های غیرطبیعی استفاده می‌شود.
• کونیزاسیون: از این روش در موارد شدید استفاده می‌شود چراکه عوارض آن به نسبت سایر روش‌ها بیشتر است.
• هیستروکتومی: اگر دیسپلازی متوقف نشود و سایر روش‌ها جواب ندهد پزشک مجبور به برداشتن رحم با استفاده از جراحی می‌شود.
• اوزون درمانی: این روش یکی از روش‌های جدید است که هنوز مطالعات بالینی آن تکمیل نشده است. با این‌حال، نتایج نشان می‌دهد که اوزون درمانی نیز می‌تواند در درمان دیسپلازی مفید باشد.

بار دیگر به این موضوع تاکید می‌کنیم که تشخیص به‌ موقع این بیماری، تاثیر مهمی در روند درمان دارد. تشخیص زودهنگام، باعث می‌شود تا با روش‌های ساده بتوانید از عوارض آتی این بیماری در امان بمانید. بنابراین اگر مشکوک به ابتلا به ویروس HPV هستید، حتما به پزشک مراجعه کرده و آزمایش‌های لازم را در این زمینه انجام دهید.

 پیشگیری از دیسپلازی دهانه رحم

با توجه به اینکه اصلی ‌ترین علت ابتلا به دیسپلازی دهانه رحم وجود ویروس HPV است، بنابراین باید سعی کنید تا از ابتلا به این ویروس جلوگیری کنید. ازجمله روش‌های پیشگیری از دیسپلازی دهانه رحم می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• تزریق واکسن HPV قبل از اولین رابطه جنسی
• استفاده از کاندوم در هنگام نزدیکی (کاندوم احتمال انتقال ویروس را کاهش می‌دهد ولی به‌صورت ۱۰۰ درصدی نمی‌تواند مانع انتقال ویروس HPV شود)
• دوری کردن از سیگار و سایر دخانیات
• تغذیه مناسب و سبک زندگی سالم
• نداشتن رابطه جنسی قبل از ۱۸ سالگی
• نداشتن شرکای جنسی متعدد

توصیه کلی پزشکان این است که خانم‌ها بعد از سن ۲۱ سالگی، به ‌صورت منظم برای انجام تست پاپ اسمیر به پزشک زنان مراجعه کنند. انجام منظم و دوره‌ای این تست، کمک زیادی به حفظ سلامتی شما و دورشدن از بیماری‌هایی مثل دیسپلازی دهانه رحم می‌کند.

نکات مهم در مورد دیسپلازی دهانه رحم

تا به اینجا به بررسی علت ابتلا به دیسپلازی دهانه رحم و همچنین روش‌های درمان آن، پرداخته شد. در ادامه به برخی از نکات مهم در مورد این عارضه اشاره می‌کنیم:

• دیسپلازی دهانه رحم، به معنای سرطان نیست و در اکثر مواقع قبل از سرطانی شدن درمان می‌شود.
• اصلی‌ترین عامل ابتلا به این عارضه، ویروس HPV است.
• دیسپلازی دهانه رحم، هیچ علامت خاصی ندارد و تنها با انجام آزمایش و توسط پزشک تشخیص داده می‌شود.
• تشخیص زودهنگام دیسپلازی دهانه رحم، برای درمان آن اهمیت زیادی دارد.
• داشتن سبک زندگی سالم، در دور ماندن از این بیماری اهمیت زیادی دارد.
• تزریق واکسن گارداسیل پیش از داشتن رابطه جنسی، تاثیر زیادی در دور ماندن از HPV و دیسپلازی دهانه رحم دارد.

دیسپلازی دهانه رحم و بارداری

یکی از نگرانی‌های مهم خانم‌هایی که به دیسپلازی دهانه رحم مبتلا می‌شوند، این است که آیا می‌توانند باردار شوند یا خیر. دیسپلازی خفیف دهانه رحم، مانعی برای باردارشدن نیست و شخص می‌تواند همچنان اقدام به بارداری نماید. با این ‌حال، درصورتی‌که شدت این عارضه زیاد شود ممکن است چالش‌هایی برای بارداری به وجود آید.

معمولا توصیه می‌شود که اگر دیسپلازی از نوع CIN 2 یا CIN 3 باشد، حتما قبل از اقدام به بارداری روند درمان شخص انجام شود.

درصورتی‌که دیسپلازی در دوران بارداری تشخیص داده شود، پزشک درمان این بیماری را به بعد از زایمان موکول می‌کند. البته اگر نشانه‌هایی از رشد سریع این عارضه و سرطانی شدن آن دیده شود، ممکن است پزشک تصمیمات دیگری را اتخاذ کند.

نقش تغذیه و سبک زندگی در درمان دیسپلازی دهانه رحم

تغذیه سالم نقش مهمی در درمان این عارضه دارد. تغذیه سالم باعث بهبود سیستم ایمنی بدن شده و درنتیجه به درمان این بیماری کمک زیادی می‌کند. مصرف موارد زیر می‌تواند نقش مهمی در بهبود دیسپلازی دهانه رحم داشته باشد:

• ویتامین A: این ویتامین باعث تنظیم رشد سلولی و جلوگیری از تکثیر غیرطبیعی سلول‌ها می‌شود.
• ویتامین C: یک آنتی‌اکسیدان قوی است که به محافظت از سلول‌ها در برابر ویروس کمک زیادی می‌کند.
• ویتامین E: در کاهش التهاب نقش مهمی دارد. مطالعات نشان می‌دهد که سطح پایین ویتامین E با دیسپلازی شدید، در ارتباط است.
• اسیدفولیک: کمبود فولیک باعث خطر بالاتر دیسپلازی می‌شود.
• روی و سلنیوم: این دو ماده تاثیر زیادی روی سیستم ایمنی بدن داشته و می‌توانند به جلوگیری از رشد غیرطبیعی سلول‌ها کمک زیادی کنند.

در صورت ابتلا به دیسپلازی دهانه رحم از مصرف غذاهایی مثل فست فود‌ها، گوشت‌های فرآوری شده، الکل و غیره خودداری کنید. البته باید به خاطر داشته باشید که رژیم غذایی سالم، به ‌تنهایی نمی‌تواند باعث درمان این عارضه شود و ممکن است نیاز به استفاده از سایر روش‌های درمانی نیز وجود داشته باشد.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنم؟

در دیسپلازی دهانه رحم، سلول‌های غیرطبیعی سرطانی نیستند؛ با این‌حال اگر این سلول‌ها بدون نظارت یا درمان رها شوند می‌توانند در ادامه تبدیل به سرطان دهانه رحم شوند. توصیه می‌شود که اگر مشکوک به ابتلا به ویروس HPV هستید، حتما به پزشک مراجعه کنید و با انجام آزمایش پاپ اسمیر، وضعیت خود را مورد ارزیابی قرار دهید. توصیه می شود که حداقل هر ۶ ماه یک‌بار برای انجام آزمایش پاپ اسمیر به پزشک مراجعه کنید.

در حالت دیسپلازی خفیف دهانه رحم، نیازی به انجام درمان خاصی نبوده و تنها پزشک شرایط شما را تحت نظر قرار می‌دهد. درصورتی‌که روند بیماری رو به رشد باشد، یا شدت آن بیشتر شود پزشک ممکن است از روش‌های درمانی که در همین مقاله اشاره شد، برای درمان این عارضه استفاده نماید. بدین ترتیب اگر به ویروس HPV مبتلا شده باشید باید به پزشک مراجعه کرده تا شرایط شما تحت نظر قرار گرفته شود.

 کلام آخر

دیسپلازی دهانه رحم، یک بیماری مربوط به رحم است که می‌تواند زمینه‌ ساز ایجاد سرطان دهانه رحم شود. عامل اصلی این بیماری، مبتلا شدن به ویروس HPV است. با توجه به اینکه دیسپلازی دهانه رحم، علامت خاصی ندارد به همین دلیل تنها راه تشخیص قطعی این بیماری مراجعه به پزشک و انجام آزمایش‌هایی مثل پاپ اسمیر است.

در صورت ابتلا به عارضه دیسپلازی دهانه رحم، جای نگرانی وجود ندارد چراکه در اکثر موارد این بیماری، قابل‌درمان بوده و پیش از سرطانی شدن توسط پزشک متخصص درمان می‌شود. مهم‌ترین نکته در مورد دیسپلازی دهانه رحم، این است که بیماری پیش از سرطانی شدن تشخیص داده شود. درصورتی ‌که مستعد ابتلا به این بیماری هستید یا اینکه به ویروس HPV آلوده ‌شده‌اید، حتما باید به ‌صورت منظم به پزشک مراجعه کرده تا شرایط شما تحت نظر باشد.

 سوالات متداول دیسپلازی دهانه رحم

• ابتلا به دیسپلازی دهانه رحم بدون ابتلا به ویروس HPV ممکن است؟
  خیر،دراکثر موارد این موضوع امکان پذیر نیست. دیسپلازی دهانه رحم معمولا در افراد مبتلا به ویروس HPV دیده می‌شود. بااین‌حال، باید توجه کنید که ابتلا به HPV لزوما به معنی این نیست که حتما دیسپلازی دهانه رحم نیز به وجود خواهد آمد.
• آیا دیسپلازی با سرطان یکسان است؟
  دیسپلازی رحم به معنای سرطان نیست ولی درمان نشدن آن، می‌تواند باعث ایجاد سرطان دهانه رحم شود. به همین علت این بیماری باید جدی گرفته شده و روند درمان آن کاملا طی شود.
• آیا بدون ویروس اچ پی وی هم میشه به دیسپلازی دهانه رحم مبتلا شویم؟
  اصلی‌ترین علت ابتلا به دیسپلازی دهانه رحم، وجود ویروس HPV در بدن است. باید توجه داشته باشید که همه افراد مبتلا به HPV، به دیسپلازی مبتلا نمی‌شوند.
• چی کار کنم به دیسپلازی دهانه رحم مبتلا نشم؟
  پرهیز از رابطه جنسی پرخطر و رعایت کردن بهداشت جنسی، می‌تواند کمک زیادی به جلوگیری از دیسپلازی کند. علاوه بر این، داشتن سبک زندگی سالم و دوری از دخانیات نیز در دوری از این بیماری اهمیت زیادی دارد.
• آیا همه ویروس‌های اچ پی وی می‌توانند باعث ایجاد عفونت دهانه رحم شوند؟
  در دنیا بیشتر از ۲۰۰ نوع ویروس HPV شناخته شده است که ۴۰ نوع از این ویروس، می‌تواند باعث ایجاد عفونت دهانه رحم شوند. ابتلا به ویروس HPV در اکثر مواقع بدون علامت است.
• آیا ممکن است دیسپلازی خودبه‌خود درمان شود؟
  بله. درصورتی‌که شخص به دیسپلازی خفیف مبتلا شده باشد، بعد از مدتی بدن با آن مقابله کرده و درمان می‌شود. با این‌حال، باید توجه کنید که شرایط شما باید دائم تحت نظر پزشک باشد و وضعیت بیماری به ‌صورت کامل رصد شود.
• آیا واکسنی برای جلوگیری از ابتلا به HPV وجود دارد؟
  بله. واکسن گارداسیل واکسنی است که می‌توانید برای جلوگیری از ابتلا به ویروس HPV به بدن خود تزریق کنید. این واکسن باید در سنین نوجوانی و قبل از داشتن رابطه جنسی، به بدن تزریق شود.

منبع:

mayoclinic.org