دوش واژینال چیست؟ بررسی علمی عوارض استفاده از آن

دوش واژینال (شستشوی داخلی واژن) روشی قدیمی است که بسیاری از زنان برای پاکسازی یا رفع بوی بد استفاده می‌کنند، اما سازمان‌های معتبر پزشکی مانند Mayo Clinic و ACOG آن را توصیه نمی‌کنند. این روش نه تنها مؤثر نیست، بلکه می‌تواند تعادل طبیعی باکتری‌های واژن را برهم بزند و خطر عفونت را افزایش دهد. در این مقاله، با استناد به مطالعات جدید، به بررسی خطرات، باورهای غلط و روش‌های ایمن بهداشت واژن می‌پردازیم.

دوش واژینال چیست؟

شاید برای شما هم سوال باشد که دوش واژینال چیه؟ و چرا انجام می‌شود؟ دوش واژینال Vaginal Douche، به فرآیند شستشوی قسمت داخلی واژن گفته می‌شود. این کار با کمک آب خالص و یا ترکیباتی از جمله سرکه، جوش شیرین، ید، خوشبوکننده‌های واژن و دیگر مواد شیمیایی مخصوص انجام می‌شود. این محلول‌ها معمولا به صورت بسته بندی و آماده به فروش می‌رسند.

همچنین ابزاری که در این فرآیند مورد استفاده قرار می‌گیرد، شامل دو قسمت است، بخش بالایی آن یک لوله است که وارد واژن می‌شود و قسمت پایین، مخزنی اغلب از جنس سیلیکونی و منعطف است که محلول را در خود جای می‌دهد.

علت‌ انجام دوش واژن چیست

با وجود اینکه بسیاری از پزشکان متخصص، استفاده از دوش واژینال را توصیه نمی‌کنند، بسیاری از افراد آن را به کار می‌برند و مهم ترین علت‌های انجام دوش واژینال را این موارد می‌دانند:

• تمیزی و پاکسازی واژن
  بعضی از زنان تصور می‌کنند واژن به شستشوی داخلی نیازی دارد در حالی که این تفکر اشتباه است. پزشکان معتقدند واژن به کمک ترشحاتی که دارد خود را تمیز می‌کند و استفاده از ابزاری مثل دوش واژینال، تنها باعث برهم خوردن تعادل و ph واژن شده وخطر انواع عفونت‌ واژن را افزایش می‌دهد.

• رفع بوی بد واژن
  معمولا بوی طبیعی واژن ملایم است و نیازی به درمان ندارد. در حالی که بوی بد و غیرطبیعی معمولا می‌تواند نشانه انواع عفونت باکتریایی یا عفونت قارچی واژن باشد. بنابراین استفاده از دوش واژینال ممکن است باعث تشدید آن شود.

• پیشگیری از بارداری بعد از رابطه جنسی
  عده ای از زنان تصور می‌کنند استفاده از دوش واژینال بعد از رابطه جنسی پرخطر، مانع از بارداری با یک بار رابطه می‌شود. اما پزشکان این روش را موثر نمی‌دانند و این روش نباید برای پیشگیری از بارداری استفاده شود.

• شستشوی خون باقی مانده بعد از قاعدگی
  رحم به صورت طبیعی خون حاصل از قاعدگی را دفع می‌کند و نیازی به شستشوی داخلی واژن نیست. این کار می‌تواند منجر به تحریک و عفونت شود.

• پیشگیری از بیماری‌های مقاربتی
  برخلاف تصور بعضی از زنان، استفاده از دوش واژینال بعد ازرابطه جنسی، تاثیری در پیشگیری از بیماری‌های مقاربتی ندارد.

انواع دوش واژینال؟

دوش واژینال هم انواع مختلفی دارد و در ترکیبات متفاوتی تولید می‌شود. از رایج ترین آنها این موارد را می‌توان نام برد:

• دوش آب خالص یا نمکی
  این نوع از دوش واژینال فقط حاوی آب استریل و یا آب و نمک ( سالین) است. اگرچه این ترکیب بی ضرر به نظر می‌رسد اما می‌تواند ph واژن را تغییر دهد.

• دوش واژینال حاوی سرکه
  بعضی از محصولات دوش واژینال حاوی سرکه رقیق شده هستند که گفته می‌شود به تعادل ph واژن کمک می‌کند. با این حال سرکه می‌تواند باعث تحریک یا خشکی واژن شود.

• دوش واژینال آنتی سپتیک یا ضدعفونی کننده
  در ترکیب این نوع از دوش واژینال، مواد ضد باکتری مثل ید، کلرهگزیدین یا پراکسید هیدروژن به کار رفته است. از معایب آن می‌توان به از بین رفتن باکتری‌های مفید واژن و افزایش احتمال عفونت واژن، اشاره کرد.

• دوش‌های پروبیوتیک
  دوش‌های واژینال حاوی پروبیوتیک، ادعا می‌کنند دارای باکتری‌های مفید هستند و می‌توانند سلامت واژن را بهبود دهند.

• دوش واژینال معطر
  دوش‌های واژینال که حاوی مواد معطر و دیگر مواد شیمیایی هستند. این نوع از دوش واژینال بیشترین خطر را برای ایجاد تحریک و عفونت دارند.

طرز استفاده دوش واژینال بسیار ساده است، اگر قصد انجام آن را دارید به این ترتیب عمل کنید:

• آب یا محلول مورد نظر را آماده کرده و به داخل مخزن دوش منتقل کنید.
• در یک موقعیت مناسب قرار بگیرید، برای مثال بایستید و یک پای خود را بالا نگه دارید و یا روی توالت بشینید.
• قسمت لوله ای شکل دوش واژینال را وارد واژن کنید، این کار را به آرامی انجام دهید تا دیواره واژن آسیب نبیند.
• در این مرحله محلول را به آرامی به داخل واژن پمپاژ کنید، این کار نباید با فشار زیاد انجام شود چرا که باکتری‌های مفید واژن را از بین می‌برد. سپس صبر کنید تا مایع از واژن خارج شود
• پس از اتمام کار، ناحیه واژن را با آب معمولی بشویید.

طرز استفاده از دوش واژینال پویدون آیوداین

دوش واژینال پویدون آیوداین به عنوان یک راهکار موثر برای حفظ بهداشت ناحیه تناسلی طراحی شده است. برای مصرف، باید دو بار از سر بطری تا شونده، محلول غلیظ را پر کرده و به بطری تا شونده اضافه کنید. سپس با آب نیم‌ گرم پر کرده و اپلیکاتور را به آن متصل کنید. این محلول می‌ تواند در شرایط گوناگون مانند نشسته، ایستاده یا خوابیده مورد استفاده قرار گیرد.

برای استفاده بهتر، پیشنهاد می‌ شود که اپلیکاتور را تا حد امکان به عمق ببرید و بطری را به آرامی فشار دهید تا محلول به خوبی درون واژن جاری شود. پس از اتمام استفاده، اپلیکاتور را خارج کرده تا هوای داخل بطری باعث بازگشت آن به حالت اولیه شود. این پروسه شستشو را تا پایان محتوی بطری ادامه دهید و در نهایت ناحیه اطراف واژن را با دستمال تمیز خشک کنید.

پس از اتمام کار، بطری و اپلیکاتور را با آب گرم شسته و برای استفاده‌ های بعدی نگهداری کنید. دوره مصرف این دوش واژینال ۱۴ روز است و بهتر است در صبح‌ ها انجام شود، حتی در زمان عادت ماهیانه، مگر اینکه پزشک دستور دیگری داده باشد.

روش انجام دوش واژینال با سرکه

در باورهای سنتی، سرکه را یک ماده ضدعفونی کننده طبیعی می‌دانند و معتقدند خاصیت اسیدی آن می‌تواند به رفع مشکلات واژن در زنان و درمان عفونت واژن در خانه کمک کند.

به همین دلیل بعضی از زنان از دوش واژینال با سرکه برای رفع این موارد استفاده می‌کنند:

• بوی بد واژن
• عفونت‌ها
• تنظیم مقدار ترشحات
• تنظیم PH واژن
• پیشگیری از عفونت

اما روش انجام آن به چه صورت است؟

• ابتدا یک یا دو قاشق سرکه سفید را با مقداری آب ولرم مخلوط کرده و این محلول را داخل مخزن دوش واژینال می‌ریزند.
• سپس لوله را داخل واژن قرار داده و محلول آب و سرکه را وارد آن می‌کنند.
• بعد از چند لحظه محلول از واژن خارج شده و شستشوی واژن به اتمام می‌رسد.

سوالی که پیش می‌آید این است که آیا این کار از نظر پزشکی مورد تایید است؟ با وجود باورهای سنتی که درباره استفاده از دوش واژینال سرکه و فواید آن وجود دارد، شواهد علمی و پزشکی ثابت می‌کنند این کار عوارض زیادی را برای سلامت و بهداشت واژن ایجاد می‌کند.

دوش واژینال با جوش شیرین

یکی دیگر از روش‌های خانگی مورد استفاده برای رفع مشکلات واژن، استفاده از دوش واژینال با جوش شیرین است.

جوش شیرین یا همان بی کربنات سدیم خواص مختلفی برای واژن دارد از جمله:

• ضدعفونی کننده طبیعی
  جوش شیرین خاصیت ضدعفونی کننده خفیفی دارد که می‌تواند بوی بد واژن و یا بعضی از باکتری‌ها را از بین ببرد. با این حال نباید بیش از حد استفاده شود چرا که منجر به از بین رفتن باکتری‌های مفید واژن خواهد شد.

• ضد التهاب و تسکین دهنده
  استفاده موضعی از جوش شیرین، می‌تواند احساس خارش و سوزش ناشی از بعضی عفونت‌ها را کاهش دهد.

• بالابردن PH محیط
  جوش شیرین خاصیت قلیایی داشته و می‌تواند اسیدیته محیط واژن را افزایش دهد. اگر رشد باکتری‌ها و عفونت ناشی از اسیدی بودن محیط واژن باشد، استفاده از جوش شیرین به رفع آن کمک می‌کند‌.

طریقه استفاده از دوش واژینال جوش شیرین

عده ای از زنان استفاده از دوش واژینال با ترکیب آب و جوش شیرین را برای رفع مشکلات واژن خود مانند سفید کردن واژن و عفونت، مفید می‌دانند. اما فراموش نکنید این کار به درمان اصلی عفونت‌ها کمک نمی‌کند و تنها می‌تواند علائم را تسکین دهد. همچنین پزشکان این روش را توصیه نمی‌کنند، بهتر است در صورت داشتن علائمی مثل سوزش، خارش و ترشحات غیر عادی واژن، به پزشک مراجعه کنید.

دوش واژینال بتادین چیست؟

علاوه بر سرکه و جوش شیرین، بعضی از افراد، دوش واژن با بتادین را هم برای واژن مفید می‌دانند.

حتما می‌دانید بتادین یا محلول پوویدون آیوداین، یک ضدعفونی کننده قوی است و معمولا در جراحی‌ها و اقدامات پزشکی مختلف و یا ضدعفونی قسمت خارجی دستگاه تناسلی استفاده می‌شود.

استفاده از ترکیب آب و بتادین و استفاده از آن به شکل دوش واژینال تنها در صورت تجویز پزشک و در موارد خاص توصیه می‌شود.

چرا که ویژگی‌های این محلول می‌تواند باعث تحریک مخاط واژن، سوزش، خارش واژن و حتی واکنش‌های آلرژیک شود.

به ویژه استفاده از آن در دوران بارداری ممنوع است و اثرات منفی روی جنین دارد.

آیا دوش واژینال کار درستی است؟ فوایدی دارد؟

اگرچه به نظر می‌رسد دوش واژینال باعث بهداشت و تمیزی واژن می‌شود، اما با توجه به عوارض آن که قبلا گفته شد، استفاده از آن توصیه نمی‌شود. شواهد علمی هم نشان می‌دهند این روش بیشتر از آنکه مفید باشد، دارای عوارض است. بنابراین بهتر است از روش‌های ایمن تری برای حفظ بهداشت واژن استفاده کنید.

به نقل از womenshealth دوش واژینال می‌تواند تعادل ضروری فلور واژن (باکتری‌هایی که به طور طبیعی در واژن زندگی می‌کنند) و میزان اسیدیته طبیعی در یک واژن سالم را بر هم بزند.

عوارض دوش واژینال

همان طور که قبلا گفتیم، عوارض دوش واژینال بالا است و پزشکان معمولا استفاده از آن را توصیه نمی کنند، مگر در موارد خاص. در ادامه با مهمترین خطرات دوشینگ یا عوارض دوش واژینال آشنا می‌شوید.

• اختلال در تعادل باکتریایی طبیعی واژن
  واژن دارای یک محیط متعادل از نظر باکتری‌های مفید (مانند لاکتوباسیلوس) است که باعث می‌شوند یک محیط اسیدی (pH بین ۳.۸ تا ۴.۵) ایجاد شود. این میزان اسیدیته، از رشد باکتری‌های مضر و قارچ‌ها جلوگیری می‌کند. استفاده از دوش واژن باعث برهم خوردن این تعادل شده و  pH واژن را افزایش می‌دهد. در نتیجه خطر عفونت‌های قارچی مثل کاندیدیازیس و همچنین، عفونت‌های باکتریایی مثل واژینوز باکتریال تا حد زیادی افزایش پیدا می‌کند.

• افزایش خطر عفونت‌های دستگاه تناسلی
  واژینوز باکتریال یکی از شایع‌ترین عفونت‌ها در اثر استفاده از دوش واژینال است که اغلب با علائمی مثل بوی نامطبوع، ترشحات خاکستری رنگ و خارش همراه است. عفونت‌های قارچی دستگاه تناسلی هم در اثر تغییر pH واژن ایجاد می‌شود. عدم تعادل در میزان اسیدیته محیط واژن، فضای مناسبی برای رشد انواع قارچ را فراهم می‌کند. احتمال ابتلا به عفونت‌های مقاربتی هم در زنانی که از دوش واژینال استفاده می‌کنند، بیشتر است.

• افزایش خطر بیماری التهابی لگن (PID)
   دوش واژینال می‌تواند باکتری‌های مضر را به رحم، لوله‌های فالوپ و تخمدان‌ها منتقل کند. این اتفاق باعث می‌شود خطر ابتلا به بیماری التهابی لگن (PID) افزایش پیدا کند. از عوارض مهم این بیماری می‌توان به ناباروری، حاملگی خارج رحمی یا درد مزمن لگن اشاره کرد.

• عوارض دوران بارداری
   استفاده از دوش واژینال در دوران بارداری، با خطراتی مثل زایمان زود رس، سقط جنین و وزن کم نوزاد هنگام تولد همراه است. همچنین این کار خطر پارگی زود رس پرده‌های جنینی را نیز افزایش می‌دهد.

• تحریک، خشکی والتهاب واژن
  مواد شیمیایی مثل انواع عطرها و یا الکل، که در تولید بعضی از محلول‌های دوش واژینال به کار می‌روند، می‌توانند باعث التهاب، خارش و خشکی واژن شوند. حتی در موارد شدیدتر، ممکن است باعث اگزما یا آلرژی در ناحیه تناسلی شود.

• افزایش خطر ابتلا به سرطان دهانه رحم
  بعضی از مطالعات نشان می‌دهند استفاده مکرر از دوش واژینال ممکن است خطر سرطان دهانه رحم را افزایش دهد. مواد شیمیایی موجود در محصولات دوش واژینال، می‌توانند به سلول‌های دهانه رحم آسیب وارد کنند.

• مشکلات باروری
  تغییر در محیط طبیعی واژن و افزایش عفونت‌ها می‌تواند باعث کاهش احتمال باروری شود. عفونت‌های مکرردرواژن وهمچنین لوله‌های فالوپ ممکن است باعث انسداد لوله‌ها و ناباروری شود.
• عدم تأثیر در تمیزی و بهداشت واژن
  واژن با ترشحاتی که دارد، محیط داخلی خود را تمیز می‌کند، بنابراین نیازی به شستشوی واژن نیست. همچنین اگر ترشحات واژن غیرطبیعی باشد، نشانه عفونت است که با دوش واژینال از بین نمی ‌رود، بلکه ممکن است نوع عفونت را تشدید کند.

دوش واژینال هیچ فایده‌ای برای بهداشت واژن ندارد و با افزایش خطر واژینوز باکتریال، عفونت‌های مقاربتی و بیماری التهابی لگن همراه است. واژن خودتمیزکننده است.

دوش واژینال برای پسردار شدن به چه صورتی است

در مورد استفاده از دوش واژن برای پسردار شدن، باید گفت که این روش از نظر پزشکی تأیید نشده و هیچ پایه و اساس علمی ندارد. با این حال، بعضی از نظریه‌های غیرعلمی و باورهای قدیمی ادعا می‌کنند تغییر اسیدیته محیط واژن می‌تواند روی جنسیت جنین تأثیر داشته باشد.

طبق این نظریه‌ها، محیط قلیایی واژن به اسپرم‌های حاوی کروموزوم Y که مسئول پسر شدن جنین هستند، کمک می‌کند تا  زنده بمانند. برهمین اساس، توصیه می‌کنند از دوش واژینال با جوش شیرین یا همان بیکربنات سدیم، برای افزایش شانس پسردار شدن استفاده شود. اما واقعیت این است که تاکنون تأثیر pH واژن بر جنسیت جنین، ثابت نشده است.

محیط طبیعی واژن اسیدی است و وجود این اسیدیته برای جلوگیری از عفونت‌ها ضروری است. بنابراین تغییر آن با ترکیبات مختلف می‌تواند باعث انواع عفونت‌های قارچی یا باکتریایی شود.

اسپرم‌های حاوی کروموزوم Y و X هر دو تحت تأثیرpH محیط واژن قرار می‌گیرند، اما هنوز مطالعه معتبری وجود ندارد که نشان دهد تغییر pH واژن به طور قابل توجهی روی جنسیت جنین تأثیر داشته است.

دوش واژینال برای عفونت قارچی

شاید به نظر برسد دوش واژینال برای عفونت قارچی مفید است و به درمان آن کمک می‌کند اما، توصیه می‌شود از آن استفاده نشود. دلایل آن را در ادامه خواهیم گفت.

• تشدید علائم
  مواد شیمیایی موجود در دوش واژینال ممکن است باعث التهاب و تحریک واژن و در نتیجه افزایش علائم عفونت قارچی و تشدید آن شود. علاوه بر این تعادل باکتری‌های مفید واژن نیز برهم خورده و احتمال افزایش عفونت‌ها وجود دارد.
• تاخیر در درمان اصلی
  به کار بردن روش‌هایی مثل دوش واژینال، باعث از بین رفتن قارچ‌ها نمی‌شود و تنها ممکن است به طور موقت، علائم را کاهش دهد. در نتیجه درمان اصلی به تاخیر خواهد افتاد. این نوع عفونت‌ها معمولا به داروهای ضد قارچ مثل کلوتریمازول و قویترین داروی ضد قارچ واژن نیاز دارند.

دوش واژینال از کجا تهیه کنیم

شما می‌توانید انواع مختلف دوش واژینال را با برندها و قیمت‌های مختلف، به صورت حضوری یا آنلاین از داروخانه‌ها تهیه کنید.

قیمت دوش واژینال نیز با توجه به ترکییات و همچنین نوع برند متفاوت خواهد بود.

دوش واژینال توصیه نمی‌شود زیرا می‌تواند باکتری‌های مفید را از بین ببرد، تعادل pH را مختل کند و خطر عفونت‌های واژن، بیماری التهابی لگن (PID) و مشکلات بارداری را افزایش دهد.

چگونه از راه امن واژن خود را تمیز کنیم؟

تمیز نگه داشتن ناحیه تناسلی برای سلامت زنان و پیشگیری از انواع عفونت‌ واژینال اهمیت زیادی دارد. برای این کار بهتر است از راه امن و روش‌های طبیعی استفاده شود تا عوارضی ایجاد نشود.

قسمت داخلی واژن با کمک باکتری‌های مفید و ترشحات اسیدی و طبیعی، تمیز می‌شود و نیازی به شستشوی داخلی ندارد.

کافی است قسمت‌های خارجی واژن را به شکلی ملایم و تنها با آب گرم و صابون ملایم و بدون عطر، مخصوص نواحی حساس، بشویید.سپس با دستمالی نرم آن را خشک کنید.  برای حفظ بهداشت واژن این موارد را نیز رعایت کنید:

• لباس‌های راحت، نخی و گشاد بپوشید، پارچه‌های پنبه‌ای از باقی ماندن رطوبت و رشد قارچ‌ها جلوگیری می‌کند.
• از محصولات بهداشتی زنان مثل انواع ژل‌های شستشوی معطر، دستمال‌های معطر و اسپری‌ها استفاده‌ نکنید.
• بهداشت دوران قاعدگی را رعایت کنید.
• بعد از توالت خود را از جلو به عقب پاک کنید.
• در صورتی که علائمی غیرعادی داشتید مثل ترشحات رنگی، التهاب، تورم، قرمزی و خارش، خونریزی غیر عادی و یا درد در زمان رابطه جنسی، به پزشک زنان مراجعه کنید.

کلام آخر و توصیه نهایی

اگرچه دوش واژینال به عنوان روشی برای شستشوی واژن و حفظ بهداشت آن شناخته می‌شود اما، طبق گفته پزشکان و همچنین شواهد علمی، مضرات و عوارض دوش واژینال بسیار بیشتراز فواید آن است.

واژن شما به شکل طبیعی می‌تواند خود را پاکسازی کند و تنها رعایت بهداشت در نواحی بیرونی واژن کافی ست.

در این مطلب، شما با موضوعاتی از جمله دوش واژینال چیست؟ چگونه انجام می‌شود، خطرات و عوارض آن آشنا شدید. با این حال اگر هنوز  به استفاده از آن فکر می‌کنید، بهتر است با پزشک خود مشورت کنید تا از عوارض آن در امان بمانید.

سوالات متداول دوش واژینال

1. آیا دوش واژینال در پیشگیری از بارداری موثر است؟
   استفاده از دوش واژینال بعد از رابطه جنسی و به منظور پیشگیری از بارداری تاثیری ندارد و نباید به عنوان یک روش همیشگی در نظر گرفته شود.

2. مهم ترین عوارض دوش واژینال چیست؟
   از مهم ترین عوارض دوش واژینال، اختلال در ph محیط واژن و افزایش خطر انواع عفونت‌هاست.

3. بهترین روش برای شستشوی داخلی واژن چیست؟
   از باورهای اشتباهی که وجود دارد این است که قسمت داخلی واژن، نیاز به شستشو دارد. در حالی که اینطور نیست و واژن با کمک ترشحات خود تمیز می‌شود.

4. آیا دوش واژینال بوی بد واژن را رفع می‌کند؟
   دوش واژینال در برخی موارد ممکن است به کاهش بوی بد واژن کمک کند، اما روش‌ های دیگر مانند رعایت بهداشت شخصی و مشاوره با پزشک برای تشخیص دلایل اصلی بوی بد نیز ضروری است.
5.  آیا دوش واژینال از بیماری‌های مقاربتی جلوگیری می‌ کند؟
   دوش واژینال به هیچ وجه یک روش موثر برای جلوگیری از بیماری‌ های مقاربتی نیست و تنها استفاده از کاندوم و روش‌ های محافظتی دیگر می‌ تواند راهکار مناسبی باشد.
6. دوش واژینال باعث ناباروری می ‌شود؟
   استفاده مکرر و نادرست از دوش واژینال ممکن است به انتقال باکتری‌ ها و ایجاد عفونت‌ های تکراری منجر شود که در نهایت می‌تواند بر باروری تاثیر منفی بگذارد.
7. بهترین جایگزین دوش واژینال برای بهداشت واژن چیست؟
   بهترین جایگزین برای دوش واژینال، رعایت بهداشت روزانه با آب و صابون ملایم و مشاوره با پزشک درباره راهکارهای بهداشتی است که به سلامت واژن کمک می‌ کند.

منابع:

womenshealth

Mayo Clinic – Vaginal Douche

American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG) – Vaginal Douching