اوتیسم، یا اختلال طیف اوتیسم (ASD)، یکی از پیچیدهترین و شایعترین اختلالات رشدی است که بر تعاملات اجتماعی، ارتباطات و رفتارهای فرد تاثیر میگذارد. این بیماری به دلیل گستردگی علائم و شدتهای مختلف، هر فرد مبتلا را بهطور منحصر به فرد تحت تاثیر قرار میدهد.
این بیماری معمولاً در سالهای اولیه زندگی، معمولاً قبل از ۳ سالگی، تشخیص داده میشود. علائم آن میتواند از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد و این موضوع باعث میشود که اوتیسم به عنوان یک “طیف” شناخته شود؛ یعنی افراد مبتلا به اوتیسم ممکن است از مشکلات شدید در ارتباطات اجتماعی و رفتارهای تکراری رنج ببرند، در حالی که برخی دیگر ممکن است تواناییهای اجتماعی و ارتباطی تقریبا نرمالی داشته باشند.
با اینکه علائم اوتیسم از کودکی شروع میشود، تشخیص و درمان به موقع میتواند به بهبود کیفیت زندگی افراد مبتلا و خانوادههایشان کمک کند. در این مقاله، به بررسی علل، علائم، روشهای تشخیص و درمانهای مختلف اوتیسم میپردازیم تا بتوانیم درک بهتری از این اختلال پیچیده و راههای مقابله با آن پیدا کنیم.
دلایل ابتلا به اوتیسم
در حال حاضر، علت دقیق اوتیسم هنوز بهطور کامل مشخص نشده است، اما تحقیقات نشان میدهند که ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی ممکن است در بروز این اختلال نقش داشته باشند. پژوهشها همچنین نشان دادهاند که تشخیص زودهنگام اوتیسم میتواند به مداخلات درمانی موثرتر کمک کرده و کیفیت زندگی افراد مبتلا را بهبود بخشد.
علل اولیه ابتلا به اوتیسم به صورت دقیق مشخص نیست. اما طبق تحقیقات انجام شده ژنها به همراه عوامل طبیعی میتوانند روی تکامل تأثیر بگذارند و منجر به این اختلال شوند. برخی از عواملی که احتمال ابتلا به این اختلال را افزایش میدهند، عبارت هستند از:
- داشتن سابقه خانوادگی
- بالا بودن سن والدین
- برخی از اختلالات ژنتیکی مانند سندروم داون
- کم بودن وزن هنگام تولد
به نقل از CDC: اوتیسم یا اختلال طیف اوتیسم (ASD) یک ناتوانی رشدی است که میتواند چالشهای قابلتوجهی در زمینههای اجتماعی، ارتباطی و رفتاری ایجاد کند.
علائم اوتیسم
علائم اصلی اوتیسم بهطور کلی شامل مشکلات در برقراری ارتباط، تعاملات اجتماعی و رفتارهای تکراری و محدود هستند. این علائم میتوانند در مراحل مختلف زندگی فرد ظاهر شوند و ممکن است از نظر شدت و نوع علائم بسیار متنوع باشند. بهطور مثال، برخی از افراد مبتلا به اوتیسم ممکن است مشکلات جدی در گفتار و زبان داشته باشند، در حالی که برخی دیگر ممکن است تنها در زمینههای خاصی مانند تغییرات در روالهای روزانه یا تعاملات اجتماعی مشکل داشته باشند.
افرادی که به این اختلال مبتلا هستند، رفتارهای تکراری و علایق محدودی دارند و معمولاً در تعاملات اجتماعی و ارتباطات با مشکل روبرو میشوند. در ادامه به برخی از رفتارهایی که در بین مبتلایان به اوتیسم رایج است، اشاره خواهیم کرد.
۱. علائم در تعاملات اجتماعی
هرچند ممکن است که همه این موارد در همه مبتلایان مشاهده نشود، ولی بیشتر آنها چند مورد از این رفتارها را دارند:
- در هنگام ارتباط با افراد دیگر اینگونه به نظر میرسد که به طرف مقابل نگاه نمیکنند یا به او گوش نمیدهند.
- برقراری تماس چشمی با دیگران توسط آنها بسیار کم است.
- در واکنش به درخواستهای شفاهی دیگران و یا به نام خود پاسخ نمیدهند یا کند پاسخ میدهند.
- عدم به اشتراک گذاری احساسات، علایق یا لذت بردن از فعالیتها یا اشیا
- بدون توجه به عدم علاقه دیگران، به صحبت خود در مورد موضوع دلخواهشان ادامه میدهند، و یا فرصتی برای پاسخگویی به افراد نمیدهند.
- در ادامه دادن صحبت با دیگران با مشکل مواجه میشوند.
- داشتن صدا یا لحن غیرمعمول که امکان دارد مشابه ربات یا آواز خواندن به نظر برسد.
- تناسب نداشتن حرکات بدن و حالت چهره با مکالمه آنها
- مشکل داشتن در تطابق رفتارها با موقعیتهای اجتماعی
- ناتوانی در درک یا پیش بینی رفتارهای دیگران
۲. رفتارهای تکراری و محدود
ممکن است یک یا چند رفتار تکراری و محدود را در مبتلایان به اوتیسم مشاهده کنید که مهمترین آنها عبارتند از:
- داشتن علاقه دائمی شدید به موضوعات خاص مانند بعضی حقایق، جزئیات یا اعداد
- داشتن رفتارهای غیر عادی و تکرار برخی از رفتارها مانند، تکرار عبارات یا کلمات
- مشکل در تطابق یافتن با تغییرات جزئی و ناراحت شدن از آنها
- حساسیت کمتر یا بیشتر به محرکهای حسی مانند صدا، نور، دما یا لمس در مقایسه با افراد دیگر
افرادی اگه به این اوتیسم مبتلا هستند ممکن است نقاط قوتی مانند، توانایی یادگیری با جزئیات دقیق و به خاطر سپردن آنها برای مدت طولانی، توانایی یادگیری از طریق شنیداری و دیداری و توانایی کسب مهارت در هنر، موسیقی، علوم یا ریاضیات داشته باشند.
طریقه تشخیص اوتیسم
پزشکان با ارزیابی تکامل و رفتار کودکان میتوانند این اختلال را تشخیص دهند. تا دو سالگی اختلال اوتیسم توسط پزشکان قابل تشخیص است. بنابراین ارزیابی در زمان مناسب برای سلامت کودکان اهمیت زیادی دارد. تشخیص به موقع اوتیسم امکان مداخلات و درمان سریع فراهم میکند.
۱. تشخیص اختلال اوتیسم در خردسالان
تشخیص در خردسالان معمولاً طی دو مرحله انجام میشود .
اولین مرحله: در طول معاینات روتین کودکان روند تکامل ارزیابی میشود.
در کودکان معاینات روتین توسط ارائه دهنده مراقبتهای بهداشتی یا متخصص اطفال انجام میشود. پیشنهاد میگردد که همه کودکان در سن نه ماهگی، بیست و چهار ماهگی، هجده ماهگی و سی ماهگی از لحاظ تأخیر تکاملی و در سن هجده ماهگی و بیست و چهار ماهگی از لحاظ اختلال اوتیسم ارزیابی دقیق شوند. چنانچه کودک برای ابتلا به اختلالات تکاملی یا اوتیسم در معرض خطر بیشتری باشد، امکان دارد این ارزیابیها در دفعات بیشتری انجام شود.
توجه به نگرانیها و تجربیات والدین قسمت بسیار مهمی از فرایند ارزیابی خردسالان است. ارائه دهنده مراقبتهای پزشکی امکان دارد در مورد رفتارهای کودک سوالاتی بپرسد با توجه به اطلاعات و پاسخهای فرم، مشاهدات بالینی و غربالگری اوتیسم را ارزیابی کند.
در صورتی که در ارزیابیها کودک خردسال تفاوتهای تکاملی در عملکرد یا رفتار خود نشان دهد، ارائه دهنده مراقبتهای پزشکی خردسال را به پزشک ارجاع میدهد، تا ارزیابیهای بیشتری انجام شود.
دومین مرحله: اقدامات تکمیلی تشخیصی
معمولاً گروه پزشکی متخصص و با تجربه که در تشخیص اوتیسم مهارت دارند، ارزیابیهایی را انجام میدهند. این تیم امکان دارد شامل متخصص تکامل کودک، متخصص مغز و اعصاب کودک، کادر درمانگر، روانپزشک و روانشناس کودکان باشد.
ارزیابی تکمیلی تشخیصی ممکن است شامل این موارد باشد:
- معاینات عصبی و پزشکی
- ارزیابی توانایی شناختی
- مشاهده رفتار کودک
- ارزیابی توانایی زبانی خردسالان
- گفتگو و سوال کردن از والدین در مورد تکامل و رفتار کودک
- تست شنوایی
- آزمایش خون
نتیجه تمامی این ارزیابیها امکان دارد منجر به تشخیص دقیقتر و توصیههای کارساز برای درمان باشد.
۲. تشخیص اوتیسم در نوجوانان و کودکان بزرگتر
معلمان و والدین معمولاً اولین افرادی هستند که علائم این اختلال را در نوجوانان و کودکان بزرگتر که مدرسهای هستند، تشخیص میدهند. در این شرایط معمولاً به والدین توصیه میشود که برای ارزیابی تخصصی کودک را به پزشک ببرند.
امکان دارد والدین کودکان با پزشک در مورد مشکلات اجتماعی که برای فرزند آنها ایجاد شده است، مانند مشکلات ارتباطی شامل درک زبان بدن، حالت چهره و لحن صدای دیگران صحبت کنند. نوجوانان ممکن است در درک طعنه، طنز یا استعاره دچار مشکل باشند. همچنین این امکان نیز وجود دارد آنها در برقراری روابط با همسالان خود نیز مشکلاتی داشته باشند.
درمان اوتیسم
درمان اوتیسم معمولاً توسط یک تیم چند تخصصی و به عنوان یک رویکرد چندگانه انجام میشود، و هدف اصلی این است که کیفیت زندگی فرد مبتلا افزایش پیدا کند و مهارتهای اجتماعی و ارتباطات او با دیگران بهبود پیدا کند. معمولاً از روشهای زیر برای دستیابی به این اهداف استفاده میشود:
۱. گفتار درمانی
برای اینکه مهارتهای زبانی و ارتباطی فرد مبتلا بهبود پیدا کند از این شیوه استفاده میشود. برای برخی از بیماران مکان یادگیری مهارتهای ارتباط کلامی وجود دارد اما رای برخی از افراد دیگر استفاده از تصاویر یا حرکت بدن واقع بینانهتر است گفتار درمانی در کودکان بیمار کمک خواهد کرد مهارتهای غیر کلامی و کلامی را تا حد زیادی بهبود ببخشد.
۲. کار درمانی
کاردرمانی به بیماران مهارتهایی را آموزش میدهد که تا جایی که امکانپذیر است به صورت مستقل زندگی کنند. این مهارتها شامل غذا خوردن، لباس پوشیدن، ارتباط با افراد و استحمام است. کاردرمانی به بیماران مبتلا به اوتیسم کمک خواهد کرد تا مهارتهای روزمره را تقویت کنند و مهارتهای حرکتی آنها افزایش یابد.
۳. رفتار درمانی
برای کاهش رفتارهای مشکلساز و آموزش رفتارهای مناسب استفاده از این شیوه مناسب است. رفتار درمانی به کودکان بیمار کمک خواهد کرد که طریقه تأثیر افکار روی رفتار را به خوبی درک کند. درمانگر به بیمار نشان خواهد داد که چگونه احساسات مختلف مثل اضطراب را تشخیص دهد.
۴. آموزش دادن انواع مهارت اجتماعی
برای ارتقای توانایی ارتباط و تعامل با دیگران، از این آموزشها استفاده زیادی میشود. در این شیوه روی ایجاد تعامل اجتماعی، افزایش مهارتهای شناختی و ارتباطی تمرکز میشود.
۵. دارودرمانی
برای کنترل کردن علائمی مانند افسردگی، اضطراب، بیش فعالی و پرخاشگری از دارو درمانی استفاده میکنند. روی همه کودکان داروها به صورت یکسان تأثیر نمیگذارند.
همکاری با متخصصین درمانی با تجربه در این زمینه بسیار حائز اهمیت است. متخصصان و والدین باید از نزدیک مراقب واکنشها و پیشرفتهای حاصل از داروها باشند، تا اطمینان حاصل کنند که این درمان عوارض مثبت بیشتری در مقایسه با عوارض جانبی منفی دارد.
۶. فیزیوتراپی
در مواقعی که کودک مبتلا مهارت حرکتی مناسبی ندارد و نمیتواند اعمال فیزیکی خود را کنترل کند، برای کنترل، تقویت و همچنین تعادل تمرکز بر وضعیت بدن او میتوان از فیزیوتراپی استفاده کرد، که در زندگی اجتماعی او اثرات مثبت زیادی دارد.
بهترین زمان درمان اوتیسم
اگرچه درمانگران حرفهای تمام تلاش خود را میکنند تا با استفاده از بهترین روشهای درمانی به کودکان اوتیسمی کمک کنند، اما والدین نقش بسیار مهمی ایفا میکنند. مداخله زود هنگام میتواند تأثیر روشهای درمانی را بسیار افزایش دهد. پس از تشخیص، در شروع درمان نباید تردید کرد.
توصیه میشود والدین کودکان را در سنین دوازده ماهگی، هجده ماهگی و دو سالگی از نظر داشتن مشکل مورد بررسی و غربالگری قرار دهند، تا در صورت نیاز هرچه سریعتر درمان آغاز گردد. انجام درمان به موقع اوتیسم تا اندازهای موثر است که میتواند مشکلات کودک را تا حد ۹۰ الی ۹۵ جبران کند.
والدین باید به این نکته توجه داشته باشند که درمان کودکان بزرگتر علاوه بر نیاز به زمان بیشتر، نیاز به هزینه بیشتر هم دارد و همچنین در مقایسه با سن طلایی سرعت پیشرفت کودک کمتر خواهد بود.
بهترین درمان برای اوتیسم
انتخاب درمان مناسب برای افرادی که به این اختلال مبتلا هستند، بستگی به عوامل گوناگونی مانند شدت علائم، سن فرد، ترجیحات خانواده و نیازهای فردی دارد. هر فرد امکان دارد با توجه به شرایط خود، نیازهای خاصی داشته باشد.
بنابراین ترکیبی از درمانهای کاردرمانی، گفتار درمانی، تحلیل رفتار کاربردی و برنامه آموزشی تخصصی که توسط تیمهای درمانی مختلف انجام میشوند، برای آنها برنامهریزی و انجام شود.
اهمیت تشخیص به موقع اوتیسم
یکی از دلایل مهم و اصلی موفقیت درمان اوتیسم، تشخیص به موقع و انجام اقدامات اولیه مناسب است. این اقدامات اولیه بسیار تأثیرگذار هستند. در این شرایط کودک از نظر اجتماعی فعالتر خواهد شد، و راحتتر زبان و حرکات خود را توسعه خواهد داد. بنابراین میتوان از بروز برخی از علائم و نشانههای این اختلال جلوگیری کرد.
سخن تکمیلی
اختلال اوتیسم با مشکلات تعامل اجتماعی و ارتباطی مشخص میشود. افرادی که مبتلا به این اختلال هستند دارای علائم، شدت و انواع متغیری هستند. از مهمترین علائم ابتلا به این بیماری میتوان به مواردی مانند سابقه خانوادگی، جهشهای ژنتیکی، وزن کم هنگام تولد و فرزندآوری در سنین کم اشاره کرد.
پزشکان و کارشناسان روانشناسی برای درمان این بیماری از شیوههایی مانند رفتار درمانی، کاردرمانی، فیزیوتراپی و گفتار درمانی استفاده میکنند. مراجعه به پزشک و تشخیص به موقع این اختلال در درمان و کاهش علائم آن بسیار تأثیرگذار خواهد بود.
منبع:
cdc.gov
