سیکل قاعدگی و محاسبه چرخه قاعدگی

سیکل قاعدگی در زنان از زمان بلوغ آغاز می‌شود و تا دوران یائسگی ادامه دارد. پریود یا عادت ماهیانه به دلیل ریزش دیواره داخلی رحم به وجود می‌آید. این عمل که همراه با خونریزی است در شروع سیکل قاعدگی قرار دارد و معمولا هر 28 روز یک‌بار برای خانم‌ها رخ می‌دهد. دوران قاعدگی بین 2 روز تا یک هفته طول می‌کشد ولی برای اکثر خانم‌های این مرحله 5 روز زمان می‌برد.

سیکل قاعدگی برای نشان دادن اتفاق‌هایی که در بدن رخ می‌دهد تا رحم برای بارداری آماده شود به‌کار برده می‌شود. سیکل قاعدگی از اولین روز پریودی شروع ‌شده و تا روز پریود بعدی ادامه دارد. عوامل مختلفی مثل بارداری، کاهش وزن، استرس و غیره می‌تواند روی چرخه پریود اثرگذار باشد. در برخی از مواقع این عوامل می‌توانند باعث بی‌نظمی در قاعدگی شوند.

پریود شدن یک ‌روند کاملا طبیعی و یک نشانه مثبت از این است که بدن شما سالم بوده و همه‌چیز به خوبی کار می‌کند. بسیار مهم است که همواره چرخه قاعدگی خود را بررسی کنید. گاهی اوقات بی‌نظمی قاعدگی نشان‌دهنده وجود بیماری‌های دیگری در بدن است. در چنین شرایطی لازم است تا به متخصص زنان مراجعه کرده تا مورد معاینه قرار گرفته شوید.

در مقاله حاضر در مجله پزشکی سلامت خونه قصد داریم تا بدانیم پریود چیست و همچنین با سیکل قاعدگی و نحوه محاسبه آن بیشتر آشنا شویم.

 سیکل قاعدگی چیست؟

چرخه قاعدگی به مجموعه‌ای از تغییرات در بدن زنان گفته می‌شود که باعث آمادگی خانم‌ها برای فرآیند بارداری می‌شود. در این چرخه، فرآیند تخمک‌گذاری، ترشح و تغییرات هورمونی کنترل‌شده و شخص برای باردارشدن آماده می‌شود. مدت‌زمان سیکل قاعدگی در بازه زمانی بین دو پریود است که به‌صورت میانگین 28 روز است. البته بستگی به شرایط بدنی هر شخص این میزان می‌تواند متغیر بوده و بین 21 تا 35 روز باشد.

سیکل قاعدگی در برخی از زنان به‌قدری منظم است که می‌توانند ساعت پریود شدن خود را نیز پیش‌بینی کنند. بااین‌حال، عوامل دیگری نظیر استرس یا مشکلات روحی می‌تواند باعث شود تا برخی از مواقع این زمان‌ها جابه‌جا شود.

 پریود چیست؟

پریود به ریزش ماهیانه پوشش داخلی رحم گفته می‌شود. به ‌عبارت‌ دیگر، خونی که در دوران پریودی از واژن ترشح می‌شود بخشی از جداره داخلی رحم است که از طریق واژن از بدن خارج می‌شود. سیکل قاعدگی توسط هورمون‌ها کنترل می‌شود. این هورمون‌ها در زمان‌های خاصی در طول چرخه قاعدگی از بدن ترشح می‌شوند و باعث ایجاد پریود می‌شوند.

جالب است بدانید که هورمون‌های ترشح‌شده در ابتدا باعث ضخیم‌تر شدن دیواره رحم می‌شوند. این موضوع به این دلیل است که اگر حاملگی رخ دهد، تخمک بتواند روی دیواره رحم قرار بگیرد. تخمک بعد از آزاد شدن به سمت لوله فالوپ حرکت کرده و در صورت نبود اسپرم باردار نمی‌شود. در چنین حالتی، دیواره داخلی رحم تخریب شده و شخص پریود می‌شود.

 مراحل چرخه قاعدگی

بعد از دانستن اینکه پریود چیست، می‌خواهیم با مراحل سیکل قاعدگی آشنا شویم. سیکل قاعدگی به دلیل افزایش و کاهش هورمون‌های بدن رخ می‌دهد. این سیکل در 4 مرحله انجام می‌شود که عبارت‌اند از:

• قاعدگی
• فاز فولیکولی
• تخمک‌گذاری
• فاز لوتئال

در ادامه هر یک از این 4 مرحله چرخه قاعدگی را بیشتر مورد بررسی قرار می‌دهیم.

1-  مرحله قاعدگی

این مرحله اولین مرحله از سیکل قاعدگی به شمار می‌رود که نزدیک به 5 روز طول می‌کشد. پریود شدن زمانی رخ می‌دهد که خانم باردار نباشد. در چنین حالتی، دیواره رحم تخریب شده و از واژن خارج می‌شود. چرخه پریودی در بین خانم‌ها متفاوت بوده و بین 2 تا 7 روز زمان می‌برد. درد قاعدگی یکی از مشکلات رایج در این مرحله است که ممکن است نیاز به درمان‌های دارویی یا خانگی داشته باشد.

2- فاز فولیکولی

این مرحله از روز اول تا روز چهاردهم سیکل قاعدگی (زمان تخمک‌گذاری) را شامل می‌شود. در این مرحله، سطح هورمون استروژن افزایش یافته که باعث ضخیم شدن پوشش داخلی رحم یا آندومتر می‌شود. در کنار این موضوع، هورمون‌های دیگری مثل هورمون محرک فولیکول نیز باعث رشد فولیکول‌ها در تخمدان‌ها می‌شوند.

با توجه به اینکه در این مرحله میزان استروژن بسیار زیاد می‌شود درنتیجه به آن، مرحله استروژنی نیز گفته می‌شود. طول مدت فاز فولیکولی در حدود 13 روز است ولی اگر چرخه قاعدگی طولانی‌تر باشد این میزان نیز بیشتر می‌شود.

3- فاز تخمک‌گذاری

همان‌طور که از اسم این مرحله مشخص است، در این مرحله تخمک از تخمدان آزاد می‌شود. افزایش استروژن باعث افزایش هورمون LH شده و این هورمون تخمدان‌ها را برای آزادسازی تخمک تحریک می‌کند. عمر تخمک کم‌تر از یک روز است و اگر در طول این مدت اسپرم وارد بدن خانم نشود بارداری رخ نمی‌دهد. به همین علت افرادی که قصد بارداری دارند باید حداکثر سه روز قبل از تخمک‌گذاری اقدام به رابطه جنسی کنند.

فاز تخمک‌گذاری در حدود 14 روز قبل از اولین روز قاعدگی بعدی رخ می‌دهد. درصورتی‌که میزان چرخه قاعدگی بیشتر باشد این عدد نیز تغییر خواهد کرد.

4- فاز لوتئال

بعد از تخمک‌گذاری، فاز لوتئال شروع می‌شود. در این فاز، سطح هورمون‌های FSH و LH کم شده و بدن برای بارداری یا پریود شدن آماده می‌شود. در این مرحله، فولیکولی که خالی شده از بین رفته و به یک توده کوچک زردرنگ از سلول‌ها به نام جسم زرد تبدیل می‌شود. این جسم زرد، پروژسترون تولید می‌کند که باعث تغییر مخاط دهانه رحم می‌شود.

در این مرحله ممکن است حس کنید که ترشحات واژن غلیظ‌تر و چسبناک‌تر شده‌اند. پروژسترون می‌تواند خون‌رسانی به رحم را بیشتر کرده و درنتیجه باعث افزایش ضخامت آن شود. پوشش رحم مواد خاصی را ترشح می‌کند که تخمک بارورشده از آن تغذیه می‌کند.

اگر یک سلول اسپرم با موفقیت تخمک را بارور کرده باشد در حدود یک هفته بعد خانم باردار می‌شود. در چند روز آخر فاز لوتئال اگر باردار نشده باشید سطح پروژسترون و استروژن کم شده و در نبود خون‌رسانی، پوشش داخلی رحم شروع به تخریب کرده و پریود خواهید شد.

این روند فوق‌العاده تا دوران یائسگی به‌صورت ماهیانه تکرار می‌شود و تنها در دورانی که باردار هستید این سیکل قاعدگی متوقف می‌شود.

 سیکل قاعدگی از چه سنی شروع می‌شود؟

سیکل قاعدگی از دوران بلوغ شروع می‌شود. معمولا اکثر دخترها از سن 12 سالگی به بعد این سیکل را تجربه می‌کنند. البته برخی از عواملی ازجمله ژنتیک وجود دارد که می‌تواند باعث شود تا شروع این چرخه مقداری عقب‌تر یا جلوتر برود. به‌عنوان‌مثال برخی از دختران ممکن است تا سن 16 سالگی پریود نشوند.

سیکل قاعدگی تا زمان یائسگی ادامه دارد. در یائسگی دیگر تولید و آزادسازی تخمک‌ها متوقف شده و شخص توانایی باردارشدن را نخواهد داشت.

به نقل از (WebMD):

چرخه قاعدگی به‌طور معمول از سنین ۱۲ سالگی آغاز شده و تا حدود ۵۱ سالگی ادامه می‌یابد. این چرخه به‌طور متوسط ۲۸ روز طول می‌کشد، اما می‌تواند بین ۲۱ تا ۳۵ روز متغیر باشد.

 در طول سیکل قاعدگی چه اتفاقی می‌افتد؟

همان‌طور که در بخش‌های قبل توضیح دادیم، در طول سیکل قاعدگی، بدن زن برای باردار شدن آماده می‌شود. در این سیکل، بدن با ترشح هورمون‌هایی، رحم را برای بارداری آماده می‌کند. درصورتی‌که شرایط بارداری مهیا نباشد، دیواره رحم شروع به تخریب کرده و شخص پریود می‌شود.

 عوامل موثر در سیکل پریود

برخی از عوامل وجود دارد که می‌تواند روی چرخه پریود تاثیر بگذارد. این عوامل می‌توانند مدت‌زمان سیکل قاعدگی را تغییر دهند که ازجمله این عوامل می‌توان موارد زیر را برشمرد:

• بارداری و شیردهی
• ورزش بیش‌ازاندازه
• کاهش وزن یک‌باره و شدید
• سندرم تخمدان پلی کیستیک
• استرس و اختلالات روحی
• بیماری التهابی لگن
• وجود بیماری‌های زمینه‌ای

درصورتی‌که با این عوامل درگیر هستید و چرخه قاعدگی نامنظم شده است و یا می‌خواهید دلیل خونریزی شدید پریود را بدانید. بهتر است برای بررسی علت این موضوع به متخصص زنان مراجعه کنید. متخصص زنان می‌تواند با معاینه مشکل احتمالی را تشخیص داده و روند درمان شما را آغاز کند.

محاسبه سیکل قاعدگی

برای محاسبه سیکل قاعدگی برنامه‌ها و سایت‌هایی وجود دارد که می‌تواند در این زمینه به شما کمک کند. با این‌حال می‌توانید بدون نیاز به این برنامه‌ها نیز سیکل قاعدگی را محاسبه کنید.

برای این کار کافی است تا یک تقویم را در جلوی خود قرار دهید. اولین روز پریودی را مشخص کنید. این روز اولین روز چرخه قاعدگی محسوب می‌شود. روز قبل از پریود شدن بعدی نیز آخرین روز سیکل قاعدگی به شمار می‌رود که باید آن روز را نیز روی تقویم علامت بزنید.

روزهای علامت‌گذاری شده در تقویم، نشان‌دهنده سیکل قاعدگی شما است و می‌توانید بر اساس تعداد روزهای گفته‌شده بدانید که در هرروز در چه مرحله‌ای از سیکل قاعدگی قرار دارید. البته توجه کنید که این کار را حداقل باید به مدت چند ماه انجام دهید تا سیکل قاعدگی را بتوانید محاسبه کنید. درصورتی‌که قاعدگی شما نامنظم باشد نیز پیش‌بینی سیکل قاعدگی سخت خواهد شد.

 محاسبه سیکل قاعدگی نامنظم

گاهی اوقات سیکل قاعدگی منظم نبوده و نمی‌توان به‌صورت دقیق این چرخه را تشخیص داد. عوامل مختلفی می‌تواند باعث نامنظم شدن چرخه پریودی شود. به‌صورت کلی توصیه می‌کنیم که اگر سیکل قاعدگی شما نامنظم است برای تعیین روز دقیق تخمک‌گذاری به متخصص زنان و زایمان مراجعه کنید.

بنابراین در صورتی که سیکل قاعدگی شما نامنظم است و قصد بارداری دارید، حتما این کار را با مشورت با متخصص زنان انجام دهید تا در سریع‌ترین زمان ممکن به نتیجه دلخواه خود برسید.

 علائم اختلال در سیکل قاعدگی

برخی از علائم مانند خونریزی شدید قاعدگی وجود دارد که نشان‌دهنده اختلال در سیکل قاعدگی است. درمان خونریزی قاعدگی معمولاً به علت ایجادکننده آن بستگی دارد و می‌تواند شامل داروهای ضدالتهابی، تغییرات سبک زندگی یا درمان‌های هورمونی باشد. در صورت مشاهده این علائم لازم است تا به متخصص زنان و زایمان مراجعه کرده تا علت اختلال شناسایی شده و درمان نیز شروع شود. ازجمله علائم اختلال در سیکل قاعدگی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• متوقف شدن ناگهانی سیکل‌های قاعدگی
• عقب افتادن پریود تا سن 16 سالگی
• خونریزی شدید قاعدگی
• روزهای خونریزی بیش‌ازحد معمول است.
• مشاهده خونریزی بین پریودها
• درد زیاد در دوران پریود
• شروع نشدن سیکل قاعدگی پس از قطع مصرف داروهای ضدبارداری

در صورت مشاهده علائم بالا لازم است تا به متخصص زنان و زایمان مراجعه کرده تا معاینه شوید. متخصص زنان و زایمان با انجام آزمایش‌هایی علت این اختلال‌ها را شناسایی کرده و سپس بهترین روش درمان را به شما پیشنهاد می‌کند. به عنوان مثال قرص کابرگولین دارویی است که برای درمان اختلالات هورمونی مانند افزایش پرولاکتین در بدن استفاده می‌شود. این دارو می‌تواند به تنظیم سیکل قاعدگی کمک کند و مشکلات مربوط به قاعدگی ناشی از اختلالات هورمونی را کاهش دهد.

 علل پریود نامنظم

اینکه چرا سیکل قاعدگی نامنظم می‌شود می‌تواند به دلایل مختلفی رخ دهد. برخی از علت‌های پریود نامنظم عبارت‌اند از:

• بارداری
• مصرف داروهایی با عوارض خاص
• اختلال در عملکرد غده تیروئید
• ورزش شدید
• استرس
• سرطان دهانه رحم

در برخی از مواقع، سیکل قاعدگی نامنظم طبیعی بوده و مشکل خاصی نیست. بااین‌حال توصیه می‌کنیم حتما برای اینکه خیالتان راحت باشد به متخصص زنان مراجعه کنید تا شرایط شما بررسی شود.

 سیکل قاعدگی و بارداری

همان‌طور که گفته شد، سیکل قاعدگی شامل 4 مرحله است. دوره تخمک‌گذاری در سیکل قاعدگی در حدود 14 روز است. پنجره باروری که طلایی‌ترین زمان برای بارداری است شامل روز تخمک‌گذاری و چند روز قبل از آن می‌شود. با توجه به اینکه اسپرم می‌تواند به مدت 5 روز در بدن انسان زنده بماند درنتیجه، داشتن رابطه جنسی تا چند روز قبل از تخمک‌گذاری نیز می‌تواند باعث بارداری شود.

 فواید پریود شدن

در بخش‌های قبل اشاره کردیم که پریود چیست و به چه علت رخ می‌دهد. پریود شدن فوایدی برای خانم‌ها دارد که ازجمله فواید پریود شدن می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• جلوگیری از پوکی استخوان: تعادل بین هورمون‌های استروژن، پروژسترون و غیره باعث سلامت استخوان‌ها می‌شود.
• هشدار بیماری: برخی از بیماری‌های زمینه‌ای نظیر دیابت یا اختلال در تیروئید باعث اختلال در پریود شدن می‌شود.
• نشانه سالم بودن بدن برای باروری: پریود منظم نشان‌دهنده این است که بدن شما به خوبی آمادگی لازم برای باروری را دارد.
• حفظ وزن ایده آل: قاعدگی منظم باعث حفظ تعادل هورمونی و تناسب‌اندام می‌شود.

جالب است بدانید که برخلاف تصورات عمومی، پریود شدن می‌تواند باعث بهبود خلق‌وخو خانم‌ها نیز شود. بعد از گذشت یک روز از پریود شدن، میزان سطح استروژن در بدن بالا رفته و هورمون اندورفین ترشح می‌شود که باعث بهبود خلق‌وخو می‌شود.

 علائم پریودی

بعد از اینکه در رابطه با این موضوع که پریود چیست و چه فوایدی دارد صحبت کردیم می‌خواهیم کمی هم در رابطه با علائم پریود شدن صحبت ‌کنیم. از علائم پریودی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• گرفتگی شکم
• آکنه و جوش بر روی صورت و بدن
• حساس شدن و درد سینه
• خستگی
• نفخ
• مشکلات گوارشی
• تغییرات خلق‌وخو
• سردرد
• مشکلات خواب

توجه کنید که علائم فوق باید به‌گونه‌ای باشد که روی زندگی روزمره شما تاثیر نگذارد. درصورتی‌که شدت این علائم زیاد باشد لازم است تا به متخصص زنان مراجعه کنید تا علت این موضوع مشخص شود.

  بیشترین احتمال باروری در چرخه قاعدگی چه زمانی است؟

به‌صورت کلی، روزهای تخمک‌گذاری و سه روز قبل از آن بالاترین احتمال بارداری را دارد. این بازه زمانی در روزهای یازدهم تا چهاردهم چرخه قاعدگی قرار دارد. البته توجه داشته باشید که این موضوع مربوط به قاعدگی 28 روزه است و درصورتی‌که تعداد روزهای چرخه قاعدگی متفاوت باشد، روزهای تخمک‌گذاری نیز تغییر می‌کند.

نکات بهداشتی در قاعدگی

رعایت بهداشت در عادت ماهانه از اهمیت بالایی برخوردار است. خون پریودی حاوی باکتری‌هایی است که می‌تواند باعث آلوده شدن واژن یا مجاری ادراری شود. به همین علت حتی در روزهایی که میزان خون‌ریزی کم است لازم است تا به خوبی بهداشت را رعایت کنید. رعایت نکات زیر می‌تواند به شما کمک کند تا دوره پریود شدن را به خوبی پشت سر بگذارید:

• استفاده از لباس‌های زیر تمیز
• تعویض مرتب نوار بهداشتی
• استفاده از پدهای ضخیم در هنگام خواب
• شست‌وشو واژن با آب ولرم
• استفاده نکردن از لباس‌زیر تنگ و پلاستیکی
• استفاده نکردن از دوش واژینال
• عدم داشتن رابطه جنسی در دوران قاعدگی

 سخن آخر

چرخه قاعدگی یک فرآیند طبیعی است که از دوران بلوغ در خانم‌ها شروع ‌شده و تا زمان یائسگی ادامه دارد. این چرخه بخش مهمی از زندگی خانم‌ها را تشکیل می‌دهد و این امکان را می‌دهد تا خانم‌ها بتوانند مادر شدن را تجربه کنند. درصورتی‌که چرخه قاعدگی نامنظم باشد ممکن است نشان‌دهنده وجود بیماری‌های زمینه‌ای باشد که باید برای تشخیص و درمان به متخصص زنان و زایمان مراجعه کنید.

درصورتی‌که سوالی در مورد سیکل قاعدگی دارید می‌توانید با ما در بخش نظرات در میان بگذارید تا کارشناسان مجله پزشکی سلامت خونه راهنمایی‌های لازم را به شما ارائه دهند.

سوالات متداول سیکل قاعدگی 

1. آیا چرخه قاعدگی دقیقا 28 روز طول می‌کشد؟
   طول چرخه قاعدگی در زنان متفاوت است و عدد 28 روز به‌صورت متوسط گفته می‌شود. تعداد روز چرخه قاعدگی برای افرادی مختلف بر اساس مواردی مثل ژنتیک می‌تواند متفاوت باشد.
2. چرخه قاعدگی من 25 روزه است؛ آیا می‌توانم باردار شوم؟
   برای باردارشدن باید تخمک توسط اسپرم باردار شود. درواقع اینکه سیکل قاعدگی شما چندروزه است اهمیتی ندارد. البته وجود برخی از مشکلات در قاعدگی می تواند روی باردار شدن تاثیر داشته باشد. در صورت داشتن قاعدگی نامنظم و مشکل در باردار شدن لازم است تا موضوع را با متخصص زنان در میان بگذارید.
3. چرا زمان پریود شدن من هر ماه تغییر می‌کند؟
   برخی از افراد ممکن است بنا به دلایل مختلفی که در مقاله نیز به آن اشاره شد، پریود نامنظم داشته باشند. عواملی مثل استرس می‌تواند باعث شود تا زمان پریود شدن متغیر باشد.
4. می تونم کاری کنم که زودتر پریود ام تموم بشه؟
   روش‌هایی وجود دارد که می‌تواند باعث کاهش دوره قاعدگی شود. استفاده از برخی از داروها یا ویتامین‌ها می‌تواند کمک کند تا دوره قاعدگی کوتاه‌تر شود. فراموش نکنید که بدون مشورت با پزشک اقدام به مصرف دارو نکنید.
5. چی کار کنم که پریود شدن شروع بشه؟
   جهت تسریع در شروع پریودی و منظم کردن آن، تعییرات سبک زندگی مانند تغذیه سالم، حفظ وزن متعادل، ورزش منظم و کاهش استرس می‌توانند کمک کنند. با مشورت با متخصص زنان و زایمان یا در صورت وجود بیماری خاص، داروهای هورمونی مانند قرص‌های ضد بارداری جهت شروع پریودی تجویز می‌شوند.

منبع:

webmd.com